بررسی اثربخشی آموزش مدیریت استرس و خشم مبتنی بر مدل شناختی رفتاری بر ادراک بیماری و نشخوار فکری و شدت علائم بیماران مبتلا به سندروم روده تحریک پذیر

نشانگان روده تحریک پذیر نوعی بیماری گوارشی است که با درد مزمن شکم و تغییرات اجابت مزاج و عدم علل عضوی برای این علایم مشخص می شود. سندرم روده تحریک پذیر شایع ترین تشخیص در بین بیماری های گوارشی به شمار می رود و علت ۲۵ تا ۵۰ درصد از موارد ارجاع به متخصصین گوارش است. این سندرم علت تعداد قابل ملاحظه ای از مراجعه به پزشکان عمومی و دومین علت غیبت از محل کار پس از سرماخوردگی است. مطالعه های بسیاری به بررسی نقش عوامل روانشناختی در سندرم روده تحریک پذیر پرداخته است. استرس، اضطراب و افسردگی در این بیماران شایع بوده و با شروع و شدت علایم ارتباط زیادی دارد. طبق گزارش فولکزا سندرم روده تحریک پذیر حدود ۲۰ تا ۶۰ درصد با اختلالات روانی همراه ناشی از استرس، مرتبط است. اختلال های اضطرابی، اختلال های افسردگی و اختلال های شبه جسمی با فراوانی بیشتری توام با این بیماری گزارش شده است. همچنین استرس های روانی و عوامل تروماتیک نقش مهمی در شروع و تداوم علایم این سندرم داشته اند. درصد بیماران مبتلا به سندرم روده تحریک پذیر دارای حداقل یک اختلال روانپزشکی در محور یک از محورهای پنج گانه اختلالات روانپزشکی هستند. این بیماری می تواند در قسمت های مختلف زندگی از جمله خواب، شغل، عملکرد جنسی، تفریحات و مسافرت تاثیر بگذارد. ادراک بیماری شامل اطلاعاتی در پنج بعد است: ماهیت، علت یا باور در مورد علل مسبب آغاز بیماری، مدت زمان یا ادراک فرد در مورد طول مدت بیماری بر حسب این که حاد، دوره های یا مزمن است، پیامدها یا نتایج مورد انتظار فرد از بیماری بر حسب اثرات اقتصادی، اجتماعی، روانی و جسمی، و موثر بودن کنترل، درمان و بهبود است. ادگر سایکول و اسکینر نتایج مطالعه شارپ و همکاران اهمیت ادراکات بیماری را در مقابله با بیماری و نیز نقش ادراکات بیماری را در بیماری های مزمن نشان داد. همچنین بیماران سندروم روده تحریک پذیر نسبت به بیماری شان نشخوار فکری بسیاری دارند. نشخوار فکری را افکار آگاهانه تعریف کرده اند که در مورد یک موضوع، معین پیوسته تکرار می شوند و حتی در نبود محرک های پدیدآورنده آنها نیز فعال هستند. نشخوار فکری یک سبک پاسخ دهی به خلق افسرده است که با فکر مکرر در مورد نشانه های بیماری، علل و پیامدهای ممکن مشخص می شود. فرد مبتلا به نشخوارهای فکری به علت داشتن افکار تکراری و سمج، احساس های غم و اندوه و خشم و کینه بیشتری را تجربه می کند و از سوی دیگر به علت تمرکز بر افکار منفی گذشته، فرصت های موجود در زمان حال را نیز از دست می دهد و از پیگیری اعمال هدفمند باز می ماند. نیرومندترین نظریه نشخوار فکری، نظریه سبک پاسخ است. این نوع تفکر در برخی اختلالات هیجانی همانند نولمن هوک سما اف سردگی و سواس فکری-عملی، اضطراب فراگیر و اختلال استرس پس از حادثه مشاهده می شود. در این حالت خلقی، منفی ذهن افراد یکسری افکار تکراری توام با خشم تولید می کند. مثل: «چرا من باید زنده باشم؟»، «چرا روحیه من اینقدر بد است؟»، «کی از شر این حالت خلاص می شوم؟»، «چرا نمی توانم احساس دیگری تجربه کنم؟» نشان داده شده که عواطف منفی و حالات هیجانی مثل خشم در ارتباط با کاهش فعالیت موتور روده در بیماران مبتلا به این اختلال می باشد. این بیماران وقایع استرس آمیز زیادتری در زندگی روزانه و نیز در کل زندگی نسبت به افراد سالم گزارش کرده و ممکن است به تغییر عملکرد گوارشی ناشی از استرس حساس تر باشند. نشخوار تفکر افسرده ساز، مستمر، مقاوم و مداومی است که پاسخی نسبتا معمول به خلق منفی است. نشخوار با تداخل در تمرکز و توجه، فرد مانع برطرف شدن خلق غمگین می شود. به عنوان مثال، وقتی که فرد افسرده یا غمگین است، به گوشه ای پناه می برد و غرق در تفکر راجع به مشکلات گذشته و فعلی خود می شود بدون اینکه بتواند چنین افکاری را نظم بدهد و از آنها در قالب یک فرآیند حل مسئله برای گره گشایی از مشکلات خود استفاده کند. بیشترین پژوهش هایی که در خصوص پیامدهای نشخوار انجام شده است بر محور شدت یافتن و طولانی شدن خلق افسرده و غمگین تمرکز یافته اند. پژوهش ها نشان می دهند کسانی که در پاسخ به خلق افسرده از نشخوار فکری کنند، دوره های طولانی تر و شدیدتری از خلق غمگین را تجربه می کنند. یکی دیگر از پیامدهای مخرب نشخوار، ایجاد سوگیری منفی در تفکر است. مطالعات و پژوهش های انجام شده در این زمینه نشان می دهد افرادی که در تکلیف ذهنی نشخوار درگیر شدند در مقایسه با کسانی که از توجه برگردانی استفاده کردند اسناد منفی تری راجع به تجارب ناگوار و مشکلات بین فردی خودشان داشتند مثل: «من همیشه آدمی شکست خورده ای هستم» و درباره وقایع زندگی تفسیرهای تحریف شده و سوگیرانه تری ارائه می دادند. همچنین از خودشان ارزیابی منفی تری می کنند و احساسشان این بود که بر وقایع زندگی کنترل کمی دارند. علاوه بر این، نشخوار موجب تداخل در فرآیند حل مسئله می شود. افرادی که از نشخوار زیاد استفاده می کنند معمولا در شرایط استرس زا کمتر درگیر فرآیند حل مسئله می شوند و بیشتر پاسخ های بین فردی ناسازگار ارائه می دهند و از طرف دیگر به راه حل ها تعهد کمتری دارند و بالطبع رضایت کمتری نیز از راه حل ها ابراز می دارند. بنابراین نشخوار می تواند بر خلق اثر داشته و انگیزش بیماران مبتلا به سندرم روده تحریک پذیر را تحت تاثیر قرار دهند و در نتیجه بر کیفیت زندگی این بیماران تاثیر می گذارند. یکی از متغیرهای روانشناختی که در بیماران مبتلا به سندروم روده تحریک پذیر شیوع بیشتری دارد، متغیر نگرانی می باشد که به معنای افکار و تصاویر مبهم، اضطرابی شدید، تکراری و کنترل ناپذیر می باشد. نگرانی یک حالت پریشانی از آینده و وقایع منفی است که یک فعالیت فکری یا کلامی منفی و شناخت تاثیر منفی می گذارد. در ارتباط با بیماری سندوم روده تحریک پذیر نیز می توانند در تداوم استفاده می شدید را ایجاد می نماید و بر این بیماری نقش داشته باشند. در حال حاضر سندروم روده تحریک پذیر به عنوان یکی از جدی ترین مشکلات بهداشتی بوده و یک تهدید برای سلامتی به شمار می رود. شواهد نشان می دهد که سبک زندگی ناسالم و عوامل متعدد روانشناختی می توانند با پیامدهای منفی سلامتی در بیماران ستدروم روده از جمله کنترل ضعیف سندروم روده تحریک پذیر ارتباط داشته باشد.

کلیدواژه ها:

آموزش مدیریت استرس و خشم مبتنی بر مدل شناختی رفتاری ، ادراک بیماری ، نشخوار فکری ، شدت علائم سندروم روده تحریک پذیر