بررسی و ارزیابی جایگاه نیمکت های شهری در ساماندهی محیط و منظر شهری با توجه به شاخص های ذهنی-عینی و با تاکید بر ارتباط بیشتر شهروندان با استفاده از GIS

امروزه فضاهای عمومی شهرها نه تنها بستری برای تعاملات اجتماعی و گذران اوقات فراغت شهروندان محسوب میشوند، بلکه بیانگر کیفیت زیستی، زیبایی، نظم و هویت اجتماع شهری نیز تلقی میگردند. نیمکت های شهری به عنوان یکی از مهمترین اجزای مبلمان شهری، نقش دوگانهای در تامین آسایش کاربران همزمان با ارتقای منظر شهری دارند. این پژوهش با هدف شناسایی، تحلیل و ارزیابی شاخص های ذهنی عینی نیمکت های شهری در ساماندهی محیط و منظر منطقه یک شهرداری شیراز انجام شده است. جامعه آماری شامل ۶۵۰ نیمکت موجود در معابر، میدانها و فضاهای عمومی این منطقه بود که با پیمایش میدانی و ثبت داده های مکانی از طریق GPS و مستندسازی ویژگی های بصری، فیزیکی و عملکردی آنها بررسی شد. شاخص های مورد ارزیابی عبارت بودند از: ۱) وجود رنگ بندی مقاوم و هماهنگ با هویت محیطی، ۲) مقاومت و هماهنگی مصالح و فرم با شرایط اقلیمی و منظر منطقه، ۳) جانمایی مکانی و میزان ارتباط با مسیرهای ترددی و نقاط پرتردد شهری. ابزار اصلی تحلیل، سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) جهت ترسیم لایه های توزیع مکانی و تحلیل فضایی بود. برای تجزیه و تحلیل داده های توصیفی و آماری از نرمافزار SPSS و جداول فراوانی استفاده شد. نتایج نشان داد ۵۵% نیمکت ها دارای رنگ بندی جذاب و و هماهنگ با هویت بصری منطقه یک بوده و از نظر مقاومت رنگ در برابر نور و شرایط جوی، حدود۳۶% نیمکت ها طی دو سال اخیر دچار کمرنگی، پوسته شدن و کاهش جذابیت شده اند. از منظر مصالح، ۷۳% نیمکت ها از جنس مقاوم و مناسب با شرایط اقلیمی (فلز ضدزنگ یا ترکیب فلز و پلاستیک فشرده) بوده و باقی از مصالح مستعد فرسودگی و نامناسب با محیط (چوب بی کیفیت، پلاستیک شکننده) برخوردار بودند. پراکنش مکانی نیمکت ها نشان داد که بخش قابل توجهی از مسیرهای پیاده روی پرتردد و اطراف مراکز عمومی با کمبود نیمکت مواجه هستند؛ اما در برخی نقاط کم تردد، تراکم بالای نیمکت با کاربری پایین مشهود بود. تحلیل فضایی لایه های شاخص ذهنی عینی با استفاده از GIS آشکار کرد که نبود وحدت رویه در انتخاب رنگ و مصالح و نیز کم دقتی در جانمایی موجب ایجاد اغتشاش بصری و تضعیف نقش تسهیل گری نیمکت ها در ارتباط شهروندان با محیط پیرامون شده است. یافته ها تاکید دارند که در برنامه ریزی های شهری، باید با نگاه یکپارچه و استفاده بهینه از ابزارهای مکان محور مانند GIS، ضمن افزایش خلاقیت در طراحی و انتخاب مصالح و رنگ، تنوع نیمکت ها را در انطباق با بافت فضایی-اجتماعی منطقه یک کنترل نمود تا هم زیبایی منظر ارتقاء یابد و هم امکان تعامل پذیری و آرامش برای شهروندان فراهم شود.

کلیدواژه ها:

نیمکت های شهری ، کیفیت زیست پذیری ، GIS ، برنامه ریزی فضایی ، منطقه یک شیراز