مدل ها و مسیرهای استعدادیابی ورزش های پارالمپیک: یک مرور نظام مند

زمینه و هدفمطالعه استعدادیابی حوزه پیچیده ای است و متغیرهای زیادی بر اجرای ورزشی تاثیرگذار است. این پیچیدگی در ورزش های پارالمپیک در مقایسه با المپیک به علت تاثیرات منحصربه فرد اختلالات و قوانین و مقررات کلاس بندی بیشتر است. از آنجایی که بیان شده است هزینه مورد نیاز جهت کسب یک مدال طلا در المپیک حدود ۳۷ میلیون دلار است (۱)، و با توجه به اینکه منابع در ورزش پارالمپیک در مقایسه با المپیک بسیار محدودتر است، چنانچه استعدادیابی به درستی رخ دهد می تواند اشتباهات را کاهش و تاثیرگذاری منابع را افزایش دهد و از ناکام ماندن بسیاری از ورزشکاران شناسایی شده جلوگیری کند. اگر امکان آن وجود داشته باشد تا این نوع خطا در سیستم استعدادیابی حذف شود، به بدنه ورزش این فرصت را می دهد تا با تمرکز بر هزینه های اقتصادی و انتخاب جامعه ورزشکاران کمتر، متعاقبا تمرکز بیشتری بر مربیان و منابع دیگر در جهت جست وجو برای اجرای نخبگی داشته باشند. به دلیل اهمیت موضوع، هدف از این تحقیق، بازبینی چالش ها، مدل ها و روش های استعدادیابی ورزشکاران پارالمپیکی است.روش پژوهشدسترسی به مقالات با استفاده از بانک های اطلاعاتی و موتورهای جست وجو مانند Google Scholar، PubMed، Science Direct  و Elsevier با کلیدواژه های Talent , Identification, Development, Paralympic, Model, Pathway  و کلیدواژه های فارسی استعدادیابی، رشد و توسعه، ورزش های پارالمپیک، در سایت های پایگاه مجلات کشور (MAGIRAN)، پایگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی  (SID)و پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) صورت گرفت. بازه زمانی مقالات مورد استفاده از سال ۱۹۹۰ تا سال ۲۰۲۴ میلادی بود. روش انتخاب مقالات در شکل ۱ مشخص شده است. در این تحقیق ۱۸ منبع لاتین و دو منبع فارسی بررسی شد. با توجه به اینکه هدف این مقاله مروری بررسی تئوری، مدل ها، مسیرها و خط مشی ورزش های پارالمپیکی بود، از مقالاتی که به ارزیابی فاکتورهای مختلف استعدادیابی در رشته های ورزشی پارالمپیکی پرداخته بودند، صرف نظر شد و تنها از تحقیقاتی که به صورت نظری و پایه به تعیین این خط مشی پرداخته بودند، استفاده شد.یافته هاپس از بررسی و مطالعه مقالات متعدد، نتایج تحقیق در دو قسمت مدل های استعدادیابی و مسیرهای استعدادیابی ورزش های پارالمپیکی طبقه بندی شد.مدل های استعدادیابی ورزش های پارالمپیکساختار طراحی و آنالیز اصولی Institutional Analysis and Design (IAD) framework استروم (سال های ۲۰۰۵ و ۲۰۱۱) چارچوب صریح و روشنی را برای مطالعه و بررسی فرایند انتخاب ورزشکاران پارالمپیکی فراهم ساخته و پیچیدگی تصمیمات در خصوص انتخاب ورزشکاران پارالمپیکی را طبقه بندی می کند. آنچه مشخص است اطلاعات کمی در زمینه مدل های استعدادیابی ورزش های پارالمپیکی وجود دارد و نمی توان ادعا کرد که چارچوب و ساختاری بتواند به طور کامل و دقیق تمامی موارد و پیچیدگی این حوزه را برطرف کند (۲، ۳).روش ها و مسیرهای استعدادیابی ورزش های پارالمپیکیپانکوویاک[۱] (۲۰۲۰) و پاتاتاس[۲] (۲۰۱۹) بیان کردند که مسیر ورزشکاران پارالمپیک یک مسیر توسعه چندبعدی با شاخص های درون فردی، بین فردی، سازمانی و تشکیلاتی و عوامل فرهنگی-اجتماعی است که بر رشد ورزشکاران از دوران غیرحرفه ای تا نخبگی تاثیرگذار است (۴، ۵). چگونگی ورود افراد به این سیستم و طی کردن مسیر پیشرفت و رسیدن به نخبگی در ورزشکاران پارالمپیکی، با توجه به مسیرهای ورود این افراد به ورزش ها، تنوع سنی زیاد ورزشکاران با اختلالات متنوع، و ارتباط سیستم کلاس بندی ورزشکاران و قوانین موجود با آن در رشته های متعدد متفاوت است و تعیین مسیری مشخص در استعدادیابی ورزشکاران پارالمپیکی، اقدامی بسیار سخت و دشوار است. از جمله موارد چالش برانگیز مسیر استعدادیابی ارتباط آن با کلاس بندی و مجوز حضور هر ورزشکار در میادین و مسابقات ملی و بین المللی است. فاکتورهای مربوط به ورزشکاران پارالمپیکی همچون نوع اختلال، میزان داشتن اختلال اولیه یا ثانویه، کلاس بندی می تواند معرف سطح پیچیدگی و تاثیرگذاری در زمینه استعدادیابی باشد (۶). در کانادا کمیته پارالمپیک این کشور در ادامه مسیر کمیته ملی المپیک آن اقدام به شروع طرح ابتکاری، با عنوان برنامه «جست وجوی پارالیمپین»[۳] برای سه تا چهار بار در سال و در سرتاسر کانادا با هدف افزایش آگاهی، جذب ورزشکاران نوآموز، استعدادیابی و فراهم کردن شرایط تجربه انتقال استعداد به تیم های ملی پارالمپیک کرده است (۷).بحث و نتیجه گیریاگرچه چارچوب و ساختاری که بتوان به طور کامل و دقیق پیچیدگی استعدادیابی ورزش های پارالمپیک را برطرف کند وجود ندارد، ولی به نظر می رسد شکل تغییریافته مدل های استعدادیابی ورزشکاران المپیکی با توجه به ملاحظات خاص ورزشکاران پارالمپیکی همچون اختلالات و ناتوانی ها در حال حاضر می تواند به کار رود. از آنجایی که پتانسیل نخبگی و قهرمان پروری در این ورزش ها ذاتا چندبعدی است، بنابراین استعدادیاب نیاز دارد تا به طور آشکار این ابعاد و وزن و سنگینی هر بعد را در زمان انتخاب فرد نخبه ارزیابی کرده و در کنار آنالیز قوانین و مقررات، ویژگی های ورزشکاران و شرایط محیطی بتواند به طور بهینه راهبرد انتخاب بهتری را مشخص کند. عوامل مرتبط با اختلالات به عنوان یکی از عوامل اصلی استعدادیابی ورزش های پارالمپیک مطرح است و وجود تشکیلات و ساختاری مناسب برای فرایند کلاس بندی در ابتدای مراحل استعدادیابی به منظور جلوگیری از آسیب های احتمالی و هزینه کرد مسیر قهرمانی در هر کشور ضروری و مهم است. چنانچه بخواهد مسیر قهرمان پروری و نخبگی در ورزش های پارالمپیکی با مسیر ورزش های المپیکی همگرا و هم مسیر شود، به نظر می رسد فراهم کردن امکانات سخت افزاری (همچون تجهیزات و امکانات ورزشی) و نرم افزاری (همچون مربیان آموزش دیده) برای مدارس و باشگاه ها به منظور افزایش مشارکت و ورود زودتر این افراد به حوزه مشارکت ورزشی ضروری و لازم باشد.

کلیدواژه ها:

اختلالات ، رشته های ورزشی پارا ، کلاس بندی ، ورزشکاران پارالمپیکی