طراحی شهری مقاوم در برابر بحران های اقلیمی با رویکرد پدافند غیرعامل در شهر ایلام

شهر ایلام به عنوان یکی از شهرهای کوهستانی غرب کشور، در معرض مخاطرات متعدد اقلیمی و طبیعی از جمله زمین لرزه، لغزش زمین، سیلاب های فصلی و ناپایداری های حرارتی قرار دارد. این پژوهش با هدف طراحی شهری مقاوم در برابر بحران های اقلیمی، بر مبنای رویکرد پدافند غیرعامل و اصول معماری پایدار انجام گرفته است. در این تحقیق، ابتدا ویژگی های اقلیمی، توپوگرافی و ساختار کالبدی شهر ایلام مورد تحلیل قرار گرفته و سپس با استفاده از داده های میدانی، نقشه های پهنه بندی خطر و شاخص های تاب آوری محیطی استخراج شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که ضعف در مکان یابی ساختمان ها، تراکم نامناسب بافت های مسکونی، استفاده محدود از مصالح محلی و نادیده گرفتن جهت تابش و تهویه طبیعی از عوامل تشدید آسیب پذیری شهری هستند. بر این اساس، الگویی جامع برای طراحی شهری مقاوم پیشنهاد گردیده که شامل چهار محور اصلی است: ۱- به کارگیری اصول پدافند غیرعامل در جانمایی و سازمان دهی فضایی شهر، ۲- توسعه فضاهای باز ایمن و شبکه های دسترسی اضطراری، ۳- استفاده از مصالح و فرم های بومی سازگار با شرایط اقلیمی کوهستانی، و ۴- ارتقاء کارکردهای سازه ای و منظر شهری با هدف کاهش خسارات و افزایش آمادگی در زمان بحران. نتیجه این پژوهش نشان می دهد که تلفیق دانش معماری و شهرسازی با رویکردهای مدیریتی پدافند غیرعامل می تواند به بازطراحی الگوی توسعه شهری ایلام منجر شود؛ به گونه ای که شهر نه تنها از منظر کالبدی، بلکه در سطح عملکردی و اجتماعی نیز توانایی مقابله با بحران های زیست محیطی را داشته باشد. همچنین، اجرای این رویکرد موجب خواهد شد تا شهرداری ایلام بتواند در برنامه ریزی های آتی، از مدل های پیش بینی خطر اقلیمی و نقشه های ریسک کالبدی برای تصمیم گیری و سیاست گذاری بهره گیرد. در نهایت، این مقاله تاکید می کند که توسعه شهری در ایلام باید از مسیر طراحی مقاوم، مشارکت محور و سازگار با اقلیم پیش رود تا هویت بومی، ایمنی کالبدی و پایداری زیست محیطی شهر در هم افزایی با یکدیگر به تحقق کامل برسند.

کلیدواژه ها:

طراحی شهری مقاوم ، پدافند غیرعامل ، معماری پایدار ، مدیریت بحران شهری ، تاب آوری اقلیمی ، ایلام ، کالبد شهری ، توسعه پایدار