سیاست های تشویقی و مشوق های سرمایه گذاری در شهرداری ها: مقایسه تطبیقی ایلام با شهرهای موفق ایران

پژوهش حاضر با هدف بررسی و تحلیل سیاست های تشویقی و مشوق های سرمایه گذاری در شهرداری ها، با تمرکز بر مقایسه تطبیقی شهر ایلام و شهرهای موفق ایران (تهران، اصفهان، مشهد و شیراز) انجام شده است. اهمیت این موضوع از آن جا ناشی می شود که سرمایه گذاری در زیرساخت های شهری به عنوان یکی از راهکارهای اصلی رشد پایدار شهری تلقی می شود، و شهرداری ها نقش کلیدی در ایجاد انگیزه، اعتماد و امنیت برای سرمایه گذاران دارند. در شرایطی که بخش خصوصی در بسیاری از شهرهای ایران به دلیل نگرانی های نهادی، عدم شفافیت داده و فقدان ضمانت اجرایی مشارکت ها دچار بی اعتمادی شده است، این پژوهش تلاش می کند با رویکردی داده محور، سازوکارهای تشویقی موفق در شهرهای پیشرو را شناسایی و قابلیت انتقال آن ها به ایلام را ارزیابی کند.روش پژوهش از نوع کاربردی–توسعه ای بوده و به صورت توصیفی–تحلیلی و با رویکرد مقایسه ای انجام گرفته است. داده های کمی از گزارش های مالی و سرمایه گذاری شهرداری ها در فاصله ی زمانی سال های ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۳ و داده های کیفی از مصاحبه با ۲۵ کارشناس حوزه سرمایه گذاری شهری گردآوری شده اند. تحلیل داده ها با نرم افزارهای SPSS و MAXQDA صورت گرفت. یافته ها نشان می دهند که شهرهای موفق عموما از سه گروه سیاست تشویقی بهره می برند: مشوق های مالی مستقیم (مانند کاهش یا معافیت عوارض ساخت وساز)، مشوق های حقوقی و قراردادی (مانند ضمانت بازگشت سرمایه و پذیرش ریسک مشترک)، و مشوق های فناورانه (مانند ارائه داشبورد داده محور و صدور مجوزهای هوشمند آنلاین). در مقابل، ایلام عمدتا از مشوق های سنتی و کوتاه مدت استفاده می کند و فاقد سازوکار پایدار اعتماد و تسهیم ریسک میان بخش عمومی و خصوصی است.تحلیل تطبیقی نشان داد یکی از مهم ترین عوامل موفقیت در شهرهای پیشرو، وجود نهاد تشویق سرمایه گذاری و مرکز هماهنگی مشارکت ها (Investment Promotion Office) است که علاوه بر تسهیل فرایندهای اداری، نقش میانجی میان سیاست گذار و سرمایه گذار را ایفا می کند. در ایلام، فقدان چنین نهاد منجر به پراکندگی تصمیمات و کندی فرایندهای بررسی پروژه ها شده است؛ بررسی ها نشان می دهد میانگین زمان پاسخ گویی به پیشنهادهای سرمایه گذاری در ایلام حدود ۴۸ روز است، در حالی که در شهرهای موفق میانگین کمتر از ۲۰ روز است. همچنین نرخ جذب سرمایه گذاری خصوصی در ایلام طی پنج سال اخیر تنها ۱.۸٪ رشد داشته، درحالی که در شهرهای موفق متوسط رشد ۷.۴٪ گزارش شده است.از نظر سیاست های مالی، یافته ها نشان می دهد شهرهای موفق سیاست «پاداش بهره وری» را برای پروژه های دارای فناوری بومی و اشتغال زا اجرا می کنند و بخشی از سود پروژه به عنوان مشوق سرمایه گذار مجددا تخصیص می یابد. در ایلام این سازوکار هنوز پیاده نشده است، و سرمایه گذاران از فقدان تضمین سودآوری بلندمدت گلایه دارند. از نظر مشوق های فناورانه، شهرهای موفق در ایران از سامانه های هوشمند سرمایه گذاری و پرتال PPP بهره می برند که تمامی اطلاعات مجوز، تعرفه، و زمان بندی پروژه ها را به صورت شفاف نمایش می دهد؛ در حالی که ایلام فاقد چنین سامانه ای است.نتایج کیفی پژوهش تایید کرده اند که مهم ترین چالش در ایلام نارسایی نهادی و پراکندگی تصمیمات میان سازمان های تابعه شهرداری است. کارشناسان معتقدند ایجاد مرکز هماهنگی سرمایه گذاری نه تنها اعتماد بخش خصوصی را افزایش می دهد، بلکه سرعت اجرایی شدن پروژه ها را تا حدود ۲۶٪ افزایش خواهد داد. بر پایه این یافته ها، پیشنهاد پژوهش آن است که شهرداری ایلام با الگوبرداری از شهرهای موفق، سه سیاست بنیادین را اجرا کند:(۱) تدوین دستورالعمل مشوق های سرمایه گذاری بر پایه امتیازهای عملکردی؛(۲) ایجاد پلتفرم دیجیتال و بانک اطلاعاتی فرصت های سرمایه گذاری شهری؛(۳) تشکیل «دفتر ترویج سرمایه گذاری شهری» با اختیارات قانونی مستقل برای تصویب بسته های تشویقی.در جمع بندی می توان گفت، مقایسه تطبیقی نشان داد موفقیت در جذب سرمایه گذار نه تنها نیازمند میزان بالای مشوق مالی، بلکه وابسته به اعتماد نهادی، شفافیت اطلاعات و ثبات سیاستی است. برای ایلام، گذار از مدل سنتی صدور مجوز به مدل داده محور و هوشمند، گام نخست در جهت تبدیل آن به شهری با محیط امن سرمایه گذاری است.

کلیدواژه ها:

سرمایه گذاری شهری ، سیاست های تشویقی ، مشارکت بخش خصوصی ، شهرداری ایلام ، مقایسه تطبیقی ، اعتماد نهادی ، توسعه پایدار شهری ، مشوق های مالی