تحلیل اثر فعالیتهای انسانی در حریم شهر مشهد بر منابع آب با رویکرد DEPSIR

این پژوهش با هدف ارزیابی تاثیر فعالیت های انسانی در حریم شهر مشهد بر کمیت و کیفیت منابع آبی این کلان شهر، از چارچوب تحلیلی DEPSIR به عنوان ابزاری جامع برای شناسایی روابط علی میان عوامل محرک، فشارها، وضعیت، آثار و پاسخ ها استفاده کرده است. داده های مورد استفاده شامل آمار رسمی شرکت آب منطقه ای خراسان رضوی، گزارش های مشاوران تخصصی، و مطالعات میدانی در بازه زمانی ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۱ بوده است. نتایج نشان می دهد که رشد شتابان جمعیت و مهاجرت، توسعه بی رویه کاربری های صنعتی، خدماتی و کشاورزی، و افزایش سطوح نفوذناپذیر، فشار مضاعفی بر منابع آب زیرزمینی و سطحی وارد کرده است. این فشارها با کاهش تغذیه آبخوان، افت سطح سفره های زیرزمینی، آلودگی منابع آب ناشی از دفع غیربهداشتی فاضلاب و پساب صنعتی، و تخریب پوشش گیاهی همراه بوده است. بررسی وضعیت نشان داد که کسری مخزن بلندمدت دشت مشهد به ۸۷/۶۷- میلیون متر مکعب در سال رسیده و بخش هایی از دشت با نرخ فرونشست حداکثر ۱۸ سانتی متر در سال مواجه اند. آثار ناشی از این شرایط شامل تهدید سلامت جامعه انسانی، خسارات اقتصادی، نابودی تدریجی زیست بوم ها و تشدید بیابان زایی است. در پاسخ به این چالش ها، مجموعه ای از اقدامات کوتاه مدت و بلندمدت شامل مدیریت یکپارچه منابع آب، بازچرخانی پساب با ملاحظات بهداشتی، عملیات آبخیزداری و آبخوان داری، اصلاح ضوابط کاربری اراضی و ارتقای آگاهی عمومی پیشنهاد شده است. یافته های این پژوهش نشان می دهد که بدون اجرای هماهنگ این پاسخ ها توسط نهادهای مسئول و با مشارکت ذی نفعان محلی، روند فعلی بهره برداری و آلودگی منابع آب می تواند منجر به ناپایداری جدی زیست محیطی و کاهش امنیت آبی در منطقه گردد.

کلیدواژه ها:

حریم ، کلانشهر مشهد ، مدل DEPSIR ، آلودگی محیط زیست ، حاشیه نشینی ، آلودگی های شهری