تطبیق هندسه ی فرش ایرانی و معماری بومی: ارائه ی الگویی برای طراحی سرای فرش دستباف در شهر قم

فرش دستبافت قم یکی از اصیل ترین جلوه های هنر ایرانی است که علاوه بر ارزش اقتصادی، نقشی فرهنگی و هویتی در جامعه ایفا می کند. در کنار آن، معماری بومی قم با ویژگی هایی چون درون گرایی، حیاط مرکزی، ایوان ها، ساباط ها و استفاده از مصالح بومی، بازتابی از هوشمندی اقلیمی و فرهنگی در اقلیم گرم و خشک به شمار می رود. با توجه به چالش هایی چون تغییر الگوهای مصرف، کاهش ارتباط نسل جدید با ارزش های بومی و افول تدریجی جایگاه فرش، ضرورت بازخوانی و پیوند دوباره ی این هنر با معماری بومی بیش از پیش احساس می شود. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف تلفیق هندسه ی فرش دستبافت و اصول معماری بومی قم و ارائه الگویی برای طراحی «سرای فرش دستبافت» شکل گرفته است. روش تحقیق به صورت توصیفی–تحلیلی و با رویکرد تطبیقی انجام شد. داده ها از طریق مطالعات کتابخانه ای، بررسی متون مرتبط و مشاهده ی میدانی گردآوری گردید و سپس با تحلیل تطبیقی میان نقوش فرش و الگوهای معماری بومی مورد بررسی قرار گرفت.یافته ها نشان داد که هندسه ی فرش های قمی، به ویژه ساختار ترنجی–لچکی، هم ریشه با سازمان فضایی معماری بومی این شهر است؛ به گونه ای که ترنج مرکزی با حیاط مرکزی، لچک ها با ایوان ها، قاب بندی های حاشیه ای با دیوارهای محصورکننده و نقوش تکراری با ریتم گذرها و طاق نماهای بازار تطبیق دارند. این هم پوشانی بیانگر آن است که فرش نه تنها یک آرایه ی تزئینی، بلکه بازتابی از سازمان فضایی و منطق اقلیمی معماری است. نتیجه پژوهش حاکی از آن است که تلفیق این اصول می تواند چارچوبی برای طراحی معاصر فراهم سازد؛ چارچوبی که در قالب سرای فرش دستبافت قم، علاوه بر کارکردهای اقتصادی و نمایشگاهی، قادر به بازآفرینی هویت فرهنگی و اقلیمی شهر نیز خواهد بو..

کلیدواژه ها:

فرش دستبافت قم ، معماری بومی قم ، هندسه ایرانی ، طراحی سرای فرش ، هویت فرهنگی.