تحلیل تطبیقی سیاست های مالی مسکن در شهرداری های مشابه و ارزیابی قابلیت اجرا در ایلام

در دهه های اخیر، رشد سریع شهرها و تغییرات کالبدی ناشی از توسعه مسکن، فشار قابل توجهی بر منابع درآمدی شهرداری ها وارد کرده است. یکی از چالش های بنیادی، وابستگی شهرداری ها به درآمدهای ناشی از صدور پروانه های ساختمانی و اخذ عوارض مرتبط با مسکن، به ویژه در شرایطی است که فرآیند شناسایی، ارزیابی و اخذ منصفانه این عوارض با محدودیت های اجرایی و اطلاعاتی مواجه است. در این میان، سیستم های اطلاعات جغرافیایی (Geographic Information Systems – GIS) به عنوان ابزاری توانمند و داده محور، ظرفیت بالایی برای تحول در شناسایی املاک، محاسبه دقیق عوارض، و ایجاد شفافیت در مدیریت درآمدهای شهری فراهم می آورد. این تحقیق با هدف بررسی و تبیین کارکردهای اصلی GIS در حوزه مالی و درآمدی شهرداری ها، به خصوص در ارتباط با مسکن، اجرا شده است. تمرکز پژوهش بر سه محور کلیدی است: شناسایی املاک ثبت نشده یا فاقد پروانه معتبر، محاسبه دقیق و عادلانه عوارض بر اساس اطلاعات مکانی و ویژگی های کالبدی، و تولید نقشه های درآمدی شهری که ارتباط مستقیم میان موقعیت جغرافیایی پروژه های مسکونی و برآورد درآمد شهرداری را نشان می دهد.روش تحقیق به صورت ترکیبی (کمی و کیفی) طراحی شد و داده ها از طریق گردآوری اطلاعات مکانی و توصیفی پروژه های مسکونی، مصاحبه با کارشناسان واحد درآمد و صدور پروانه، و تحلیل اسناد مالی شهرداری ها حاصل گردید. در بخش کمی، داده های مکانی به وسیله فناوری GIS پردازش و لایه بندی شدند تا امکان ترکیب آن ها با داده های درآمدی فراهم شود. در بخش کیفی، دیدگاه ها و تجارب مدیران و کارشناسان درباره موانع و فرصت های به کارگیری GIS در مدیریت درآمدها استخراج گردید. تحلیل ها نشان داد که استفاده از GIS نه تنها امکان شناسایی دقیق املاک فاقد ثبت یا پروانه را فراهم می کند، بلکه با محاسبه خودکار عوارض مبتنی بر مساحت، کاربری و تراکم ساختمانی، خطاهای انسانی را کاهش داده و عدالت مالیاتی را ارتقا می بخشد.نتایج نشان داد که ایجاد نقشه های درآمد شهری بر پایه موقعیت مکانی پروژه های مسکونی، ابزار قدرتمندی برای برنامه ریزی و پیش بینی درآمد است. این نقشه ها می توانند مناطق با پتانسیل بالا برای درآمدزایی یا مناطق دارای کسری درآمد را به طور شفاف نشان دهند و به سیاست گذاران، مدیران مالی و برنامه ریزان شهری کمک کنند تا منابع را بهینه تخصیص دهند. همچنین، تحلیل مکانی داده ها امکان شناسایی الگوهای ارتباطی بین تراکم ساختمانی، فاصله از مراکز خدماتی، و میزان درآمدهای عوارضی را فراهم کرده است؛ به گونه ای که قابلیت تدوین سیاست های منطقه ای متناسب با شرایط محلی هر حوزه شهری ایجاد می شود.پژوهش حاکی از آن است که به کارگیری GIS در این حوزه، علاوه بر ارتقای دقت و سرعت فرآیندهای درآمدی، سطح شفافیت و پاسخگویی شهرداری را افزایش داده و موجب جلب اعتماد سرمایه گذاران و شهروندان می شود. در عین حال، موانعی مانند کمبود داده های مکانی دقیق و به روز، نیاز به آموزش کارکنان، و سرمایه گذاری اولیه برای راه اندازی سامانه، باید در برنامه اجرایی مورد توجه قرار گیرد. در نهایت، مدل پیشنهادی این تحقیق برای کاربرد GIS در اخذ عوارض و مدیریت درآمدهای مسکونی، شامل مراحل گردآوری و به روزرسانی داده های مکانی، تطبیق با سوابق ثبتی و مالی، محاسبه عوارض بر اساس الگوریتم های مکانی، و تولید گزارش ها و نقشه های تحلیلی برای برنامه ریزی و پایش مستمر است. این مدل قابلیت پیاده سازی در شهرداری های کوچک و متوسط را دارد و می تواند با بومی سازی، در شهرهای بزرگ نیز به کار گرفته شود. یافته های این مقاله، چشم اندازی عملی و فناوری محور برای گذار از روش های سنتی به سیستم های نوین داده محور در مدیریت مالی شهری ارائه می دهد که در راستای اهداف توسعه پایدار و شهر هوشمند قرار می گیرد.

کلیدواژه ها:

سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) ، اخذ عوارض شهری ، مدیریت درآمد شهرداری ، املاک ثبت نشده ، نقشه درآمد شهری ، توسعه مسکن ، تحلیل مکانی داده ها ، شهر هوشمند