بررسی کارکرد و بهره وری نیمکت های شهری با تمرکز بر ارتقای کیفیت زیستی فضاهای عمومی و معابر با تمرکز بر مولفه های ذهنی و عملکردی (مطالعه موردی: منطقه یک شهر شیراز)

با افزایش جمعیت و روند شهرنشینی، توجه به کیفیت زیستی و کارایی فضاهای عمومی شهری اهمیت ویژهای یافته است. نیمکت های شهری به عنوان یکی از اجزای کلیدی مبلمان شهری، نقش مهمی در تامین آسایش، ایجاد امکان استراحت و تقویت کیفیت زیستی فضاهای شهری دارند. این تحقیق با هدف تحلیل عملکردی نیمکت های شهری در منطقه یک شیراز، بر پایه استفاده از فناوری سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) انجام شد. جامعه آماری شامل ۶۵۰ عدد نیمکت است که در معابر و فضاهای عمومی این منطقه شناسایی و مورد پایش قرار گرفتند. چهار مولفه اصلی شامل دو مولفه عملکردی -رفتاری «نوع عملکرد» (ضروری یا غیرضروری) و «میزان استفاده» (زیاد، متوسط، کم) و دو مولفه ذهنی-عینی (شامل چک لیست رنگ: کد رنگ، شدت، هماهنگی؛ و همچنین فرم و مصالح) به صورت میدانی و با ثبت مختصات مکانی (UTM) جمع آوری شدند. آنالیز داده ها نشان داد ۲۴ درصد از نیمکت ها غیرضروری شناسایی شدند و ۳۳ درصد آنها میزان استفاده کمی داشتند؛ به عبارتی بیش از یک سوم نیمکت ها محافظت شده و در مواضع مناسبی نصب نشده اند. نتایج نشان داد ۵۵% نیمکت ها دارای رنگ بندی جذاب و و هماهنگ با هویت بصری منطقه یک بوده و از نظر مقاومت رنگ در برابر نور و شرایط جوی، حدود۳۶% نیمکت ها طی دو سال اخیر دچار کمرنگی، پوسته شدن و کاهش جذابیت شده اند. از منظر مصالح، ۷۳% نیمکت ها از جنس مقاوم و مناسب با شرایط اقلیمی (فلز ضدزنگ یا ترکیب فلز و پلاستیک فشرده) بوده و باقی از مصالح مستعد فرسودگی و نامناسب با محیط (چوب بی کیفیت، پلاستیک شکننده) برخوردار بودند. همچنین، پراکندگی نامتناسب و جانمایی نامطلوب نیمکت ها در برخی معابر، سبب بروز اختلال در کیفیت بصری و عملکردی فضاهای شهری شده است. این وضعیت تاثیر منفی بر کیفیت زیستی منطقه داشته و مشکلاتی از جمله آلودگی بصری و کاهش رضایت شهروندان را ایجاد کرده است. نتایج نشان می دهد که فقدان برنامه ریزی دقیق و منسجم در مدیریت مبلمان شهری، همراه با عدم بهینه سازی مکانیابی و عدم استفاده موثر از فناوری GIS در پایش و نظارت، چالش های اساسی حوزه مبلمان شهری منطقه یک را رقم زده است. بر این اساس، استفاده گسترده تر از GIS برای به روزرسانی دقیق و مدون داده ها در کنار تدوین سیاست های بهینه سازی عملکرد نیمکت ها، برای افزایش کارایی، زیبایی و شادی بخشی به فضاهای شهری توصیه می شود.

کلیدواژه ها:

نیمکت های شهری ، کیفیت زیست پذیری ، GIS ، برنامه ریزی فضایی ، منطقه یک شیراز