نقش سن و پایه تحصیلی در پذیرش و پیاده سازی رفتارهای بهداشتی

رفتارهای بهداشتی به عنوان یکی از مولفه های اساسی سلامت فردی و اجتماعی، تحت تاثیر مجموعه ای از عوامل جمعیت شناختی، شناختی و اجتماعی قرار دارند. در میان این عوامل، سن و پایه تحصیلی دو متغیر تعیین کننده اند که می توانند به شکل معناداری بر سطح آگاهی، نگرش و اجرای رفتارهای بهداشتی اثرگذار باشند. هدف پژوهش حاضر بررسی نقش این دو متغیر در پذیرش و پیاده سازی رفتارهای بهداشتی در میان دانش آموزان و نوجوانان در مقاطع مختلف تحصیلی است.پژوهش از نوع توصیفی–تحلیلی و به روش پیمایشی انجام شده است. جامعه آماری شامل دانش آموزان مقاطع ابتدایی، متوسطه اول و دوم بوده و نمونه به روش تصادفی طبقه ای انتخاب گردیده است. ابزار گردآوری داده ها پرسش نامه استاندارد رفتارهای بهداشتی شامل شاخص های بهداشت فردی، تغذیه سالم، فعالیت بدنی، سلامت روان و رعایت اصول بهداشت محیط بوده است. داده ها با استفاده از آزمون های آماری همبستگی پیرسون و تحلیل واریانس مورد بررسی قرار گرفتند.یافته ها نشان داد که میانگین نمرات رفتارهای بهداشتی با افزایش سن و پایه تحصیلی تغییر معناداری دارد. دانش آموزان پایه های بالاتر آگاهی بیشتری نسبت به اصول بهداشتی دارند، اما در برخی ابعاد مانند عملی سازی رفتارهای بهداشتی (نظیر شست وشوی مداوم دست ها یا تغذیه سالم) ضعف هایی مشاهده شد. این موضوع نشان می دهد که رشد شناختی و افزایش سن لزوما منجر به بهبود رفتار عملی نمی شود و نیاز به تقویت مهارت های خودنظارتی و انگیزشی وجود دارد.نتایج همچنین حاکی از آن بود که پایه تحصیلی با سطح آگاهی و نگرش نسبت به سلامت رابطه مستقیم دارد، در حالی که سن بیشتر با بروز رفتارهای انتخابی و شخصی تر در حوزه بهداشت مرتبط است. در مقاطع پایین تر، رفتارهای بهداشتی بیشتر تحت تاثیر نظارت والدین و محیط مدرسه انجام می شود، اما در مقاطع بالاتر، نقش خودتنظیمی و نگرش درونی پررنگ تر می گردد.در مجموع می توان گفت که برنامه های آموزشی سلامت محور باید متناسب با سن و پایه تحصیلی طراحی شوند. آموزش در سنین پایین باید بیشتر بر عادت سازی و یادگیری عملی متمرکز باشد، در حالی که در سنین بالاتر نیاز به آموزش مبتنی بر تفکر انتقادی، خودکارآمدی و مسئولیت پذیری در قبال سلامت وجود دارد.

کلیدواژه ها:

رفتار های بهداشتی ، تفکر ، اموزش ، بهداشت ، گرداوری.