نشانه شناسی پساساختارگرا از شاخص های هویتی نما در معماری مسکونی پهلوی دوم

بررسی هویت و معنای نماسازی خانه های مسکونی در تهران به ویژه در دوره پهلوی دوم باهدف روشن شدن چالش های موجود در نماسازی و هویت معماری ایران از بدو آغاز مدرنیزاسیون بناهای مسکونی در ایران، مسئله اصلی این پژوهش است. هدف شناسایی و تحلیل نشانه های هویتی در نمای ساختمان ها است که می تواند به درک بهتر از تحولات معماری معاصر ایران کمک کند. عدم ظهور سیر تحول هویتی متناسب با تحول معنا برای مخاطب شهرنشین ایرانی، ضرورت انجام این پژوهش را آشکار می کند. به گونه ای که باوجود سال ها تغییرات معماری، هنوز هم شاهد ناهماهنگی در نماسازی ها هستیم که نیاز به بررسی دقیق تری دارد. عدم تطابق میان هویت فرهنگی و نشانه های معماری در نمای ساختمان های مسکونی ایران مسئله ای است که باید از ریشه های آن در بدو ورود مدرنیته به معماری مسکونی در ایران موردبررسی قرار گیرد. این امر به خصوص در دنیای معاصر که هویت و معنای فضاهای زندگی اهمیت بیشتری یافته اند، حائز اهمیت است. شناسایی و تحلیل نشانه های هویتی در پژوهش از طریق ارائه مدل نشانه شناسی پساساختارگرایانه در قالب¬های مادی، کالبدی، اجتماعی و تاریخی در عملکرد معنایی¬ انجام شده است. نوآوری پژوهش علاوه بر توجه به مبادی تحولات منجر به بی هویتی نمای مسکونی در ایران، استفاده از تحلیل نرم افزاری (Max QDA) در انجام پژوهش کیفی با روش تحلیلی-توصیفی با تکیه بر نشانهشناسی به همراه پیمایش و راهبرد تاریخی است که برای حدود ۷۰ نمونه نما از منطقه شش تهران انجام شده است. بر اساس نتایج، چهار ترکیب نما در نمونه ها استخراج شده که با استفاده از نشانه شناسی پساساختارگرا و خوانش مخاطبین، ترکیب های معنادار و فاقد معنای شناسایی شده اند. ترکیب های معنادار دارای ساختارمندی حاصل از تعامل و برهم نشینی سه سویه کارکرد، زیبایی شناسی و فرهنگ بوده اند. بر این اساس دو وجه هویت ساز و هویت زدا در ترکیب ها استخراج شد که نشان از بدعتی است که مدرنیسم در ایجاد دوگانه ساخت معنا در نماهای شهری در ایران ایجاد کرده است. با استفاده از الگوها و مدل های ارائه شده می توان به طراحی نماهایی پرداخت که هم ازنظر زیبایی شناختی و هم ازنظر هویتی با نیازهای جامعه همخوانی داشته باشند.

کلیدواژه ها:

نشانه شناسی ، پساساختارگرایی ، شاخص هویتی ، نمای مسکونی ، پهلوی دوم