بررسی اسناد حقوق بین الملل حفاظت محیط زیست در مقابله با بیابانزایی در منطقه خاورمیانه

به دنبال خشکسالی و قحطی در اوایل دهه هفتاد میلادی درآفریقا، موضوع بیابان زایی به عنوان یک معضل جهانی مطرح شد، اقدامات اجرایی و آموزشی جهت مقابله با بیابانزایی در سطح چهار قاره آسیا، آفریقا، آمریکای لاتین و اروپا انجام گرفت، در ۱۷ ژوئن ۱۹۹۴ متن کنوانسیون مزبور نهایی گردید. کشورهای کمتر توسعه یافته ، به ویژه کشورهای افریقایی و خاورمیانه بیشتر با مسائل مرتبط با خشکسالی و بیابانزایی مانند فقر ،بهداشت و تعذیه ناکافی و مسائل ناشی از مهاجرت درگیر هستند. اقدامات اجرایی جهت مقابله با بیابانزایی انجام گرفته ولی این اقدامات متناسب با نیازهای جامعه جهانی نبوده و راه حل اساسی برای رفع مشکل بیابانزایی نمی تواند باشد.

اما واقعیت امر این است که در حوزه اسناد حقوقی ،ضعف جدی در این زمینه احساس می شود. به عبارت دیگر، کشورهایی که به نوعی با این پدیده درگیر هستند اقدامات عملی موثری در رابطه با تدوین و تصویب اسناد الزام آور برای کاهش بیابانزایی به عمل نیاورده اند.کشورهای خاورمیانه بیش از سایر کشورهای جهان درگیر عواقب و پیامدهای ناشی از خشکسالی و بیابانزایی هستند و اثرات آن نیز در پدیده های گردوغبار که چندسالی این منطقه را دربرگرفته است ،مشهود می باشد.البته بی شک این کوتاهی کشورها ریشه در مسائل متعددی از جمله مسائل سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی دارد.

در این راستا، مقاله حاضر در صدد است تا با استفاده از روش های تحلیلی _توصیفی به بررسی اسناد حقوق بین المللی مرتبط با مسئله بیابانزایی پرداخته و خلاء حقوقی موجود در این زمینه را مشخص نماید.

هرچند اسناد بین المللی متعددی در زمینه بیابانزایی تدوین شده و تلاش های فراوانی برای مقابله با بیابانزایی صورت گرفته است، با نگاهی به اسناد بین المللی، می توان دریافت که اسناد حقوقی مرتبط با بیابان گستری اگر قابلیت حل مشکلات را داشتند نیاز به راه حل جدید احساس نمی شد و به منظور جلوگیری از منازعات دولت های منطقه ای مواجه با معضل بیابانزایی به منظور حداقل رساندن خسارات ناشی از بیابانزایی ملزم به دستیابی به توافق نامه منطقه ای برای مقابله با بیابانزایی می باشند به شرط لازم الاجرا بودن ،زیرا کنوانسیون ها یا فاقد ضمانت اجرا می باشند و یا دارای ضمانت اجرای ضعیفی می باشند و در نتیجه در اجرا دچار مشکلات می شوند. یک معاهده منطقه ای بین کشورهای ذینفع و متاثر از این وضعیت ،باید شکل گیرد و نیاز است که خاص منطقه خاورمیانه باشد . برای دستیابی به نتایج ملموس ،باید چالش های موجود در زمینه اجرای این اسناد رفع شود .آینده پایدار خاورمیانه نیازمند همبستگی منطقه ای ،تعهد جدی به اصول توسعه پایدار و بهره گیری از ابزارهای حقوق بین الملل است.

کلیدواژه ها:

خشکسالی ، حفاظت محیط زیست ، مقابله با بیابانزایی ، اسناد حقوق بین المللی.