نقش فعالیت بدنی در کاهش اضطراب امتحان در دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف بررسی همزمان سه متغیر «عوامل شخصیتی»، «منبع کنترل» و «سطح فعالیت بدنی» و ارتباط آن ها با «اضطراب امتحان» در میان دانش-آموزان دبیرستانی پایه های دوم و سوم شهر بیرجند انجام شده است. این مطالعه بر پایه پژوهش قبلی ناصر احمدیان (۱۳۹۲) بود که رابطه بین عوامل شخصیتی (برون گرایی، روان ­رنجوری، روان پریشی) و منبع کنترل با اضطراب امتحان را در نمونه ۳۱۴ دانش-آموز (۱۸۰ دختر، ۱۳۴ پسر) نشان داده بود. در آن مطالعه، برون گرایی با اضطراب امتحان همبستگی منفی و روان ­رنجوری و روان ­پریشی با اضطراب امتحان همبستگی مثبت و معنادار داشتند و بین منبع کنترل (خارجی) و اضطراب امتحان نیز همبستگی مثبت گزارش شده بود (r=۰/۲۰، p < ۰/۰۰۱).با افزودن متغیر فعالیت بدنی، بر پایه شواهد پژوهش های بین المللی که نشان داده اند فعالیت بدنی منظم با کاهش سطح اضطراب دانش-آموزان و دانشجویان همراه است (برای مثال: متاآنالیز «Effects of Exercise Intervention on Students' Test Anxiety: A Systematic Review with a Meta‑Analysis» که نشان می دهد ۲۰ دقیقه ورزش هوازی، دو تا سه بار در هفته به مدت حداقل چهار هفته می تواند اضطراب امتحان را کاهش دهد). روش پژوهش از نوع همبستگی بود و پس از جمع آوری داده ها با استفاده از مقیاس های استاندارد برای اندازه گیری اضطراب امتحان، فعالیت بدنی، شخصیت و منبع کنترل، تحلیل های آماری شامل ضریب همبستگی پیرسون، تحلیل مسیر و رگرسیون به کار رفت. یافته ها نشان دادند که:بین سطح فعالیت بدنی و اضطراب امتحان رابطه منفی و معناداری وجود دارد؛ به­ عبارت دیگر، دانش-آموزانی که سطح فعالیت بدنی بالاتری داشتند، اضطراب امتحان کمتری گزارش کردند.همانند پژوهش احمدیان، بین برون گرایی و اضطراب امتحان همبستگی منفی معنادار، و بین روان ­رنجوری و روان پریشی با اضطراب امتحان همبستگی مثبت معنادار مشاهده شد.منبع کنترل (بویژه نوع «خارجی») نیز با اضطراب امتحان رابطه مثبت داشت، یعنی دانش-آموزانی که شکست را بیشتر به عوامل بیرونی نسبت می دادند، اضطراب امتحان بالاتری داشتند.تحلیل مسیر نشان داد که فعالیت بدنی، علاوه بر اثر مستقیم بر اضطراب امتحان، ممکن است به صورت واسطه یا تعدیل گر بر رابطه شخصیت/منبع کنترل با اضطراب امتحان تاثیرگذار باشد.نتیجه گیری این است که در فضای مدرسه یی، توجه صرف به ویژگی های شخصیتی و منبع کنترل کافی نیست؛ ارتقای فعالیت بدنی دانش-آموزان می تواند به عنوان یک راهکار ترکیبی در کاهش اضطراب امتحان مورد استفاده قرار گیرد. بنابراین، پیشنهاد می شود برنامه های منظم و هدفمند ورزش یا فعالیت بدنی در مدارس دبیرستانی گنجانده شود تا ضمن بهبود سلامت جسمی، سلامت روانی و عملکرد تحصیلی دانش-آموزان نیز ارتقا یابد.

کلیدواژه ها:

اضطراب امتحان ، شخصیت ، منبع کنترل ، فعالیت بدنی ، برون گرایی ، روان ­رنجوری ، روان پریشی