اثربخشی آموزش ذهن آگاهی و تاب آوری بر کاهش استرس و عملکرد حرفه ای پرستاران: مرور سیستماتیک و متاآنالیز

هدف: بررسی نظام مند و تلفیق شواهد تجربی درباره اثرات مداخلات آموزشی ذهن آگاهی (Mindfulness) و تاب آوری (Resilience) بر کاهش استرس شغلی و بهبود عملکرد حرفه ای پرستاران. روش ها: جستجوی ساختاریافته در پایگاه های PubMed/PMC، Scopus، Web of Science، Google Scholar و بانک های فارسی (SID، Magiran، Civilica) تا پایان سپتامبر ۲۰۲۵ انجام شد. مطالعات تصادفی شده، شبه آزمایشی و مطالعات قبل–بعد که اثر مداخلات ذهن آگاهی یا تاب آوری را بر متغیرهایی مانند استرس، فرسودگی، اضطراب، تاب آوری و شاخص های عملکردی پرستاران گزارش کردند وارد تحلیل شدند. تلفیق داده ها با مدل اثرات تصادفی انجام شد و ناهمگونی با I² و تحلیل حساسیت بررسی گردید. یافته ها: از مجموع ۳۸ مطالعه واجد شرایط، مداخلات ذهن آگاهی و تاب آوری به طور معناداری استرس و فرسودگی را کاهش (SMD≈−۰.۴۸; ۹۵% CI: −۰.۶۲ تا −۰.۳۴) و تاب آوری و خودکارآمدی را افزایش دادند (SMD≈۰.۴۱; ۹۵% CI: ۰.۲۷–۰.۵۵). مداخلات ساختاریافته (MBSR/MBCT، برنامه های تاب آوری ۶–۸ هفته ای و برنامه های دیجیتال کوتاه مدت) اثرات پایدارتر و بزرگ تری نشان دادند. محدودیت ها شامل ناهمگونی در طراحی مطالعات، تنوع ابزارها و دوره پیگیری کوتاه بود. نتیجه گیری: آموزش ذهن آگاهی و تاب آوری به عنوان مداخلاتی موثر برای کاهش بار روانی و ارتقای عملکرد حرفه ای پرستاران قابل توصیه اند؛ پیشنهاد می شود برنامه های آموزشی ساختاریافته و مطالعات بلندمدت بیشتری برای ارزیابی تداوم اثر اجرا شود.

کلیدواژه ها:

ذهن آگاهی ، تاب آوری ، استرس شغلی ، فرسودگی ، عملکرد پرستاران ، متاآنالیز