بررسی شکل گیری و توسعه بافت معماری قدیم شهر تون در دوره اسلامی با استناد به قرائن تاریخی و شواهد باستان شناختی

بافت معماری قدیم شهر تون (فردوس) یکی از بافت های ارزشمند خراسان جنوبی در طول دوران تاریخی و اسلامی است که در این مقاله به چگونگی روند شکل گیری و رشد فیزیکی - فضایی این شهر پرداخته می شود. این بافت، هر چند بر اثر زلزله سال ۱۳۴۷ ه.خ آسیب های زیادی دید، اما بناهای به جای مانده و سپس کاوش ها و آواربرداری باستان شناسی انجام شده در محدوده این شهر کهن، نشان از عظمت آن در گذشته دارد. جایگاه جغرافیایی مناسب، از جمله آب کافی و خاک حاصلخیز، قرارگیری شهر در یک مسیر ارتباطی مهم و رسمی شدن مذهب تشیع در دوره صفوی در روند شکل گیری و توسعه شهر مهم ترین نقش را داشته است. شرایط محیطی مناسب شهر تون موجب شده، این شهر در دوره تاریخی شکل گرفته و در قرون نخستین اسلامی به عنوان یکی از شهرهای مهم قهستان رشد و گسترش یابد، به طوری که در منابع نخستین اسلامی تاریخ نویسان به آن اشاره دارند و با حمله مغول به شهر تون، روند رشد شهر کند شده و در دوره تیموری و صفوی با رسمی شدن مذهب تشیع، شهر دوباره گسترش پیدا می کند، که این امر را می توان در ساخت بناها و محلات جدید در بافت شهر می توان دید. پژوهش حاضر از نوع تحقیقات توصیفی - تحلیلی و داده های آن از طریق مطالعه منابع کتابخانه ای و برداشت میدانی به روش پیمایشی در محل با رویکرد تاریخی - فرهنگی و با هدف شکل گیری و گسترش شهر تون در دوره های مختلف تاریخی انجام شده است.

کلیدواژه ها:

بافت تاریخی تون ، شرایط جغرافیایی ، مسیر ارتباطی ، ارگ ، صفوی