ارزیابی و آسیب شناسی گفتمان های مسلط بر حکمرانی آب کشور در پنج دهه اخیر (از منظر سیاست گذاری و قانون گذاری)

حکمرانی آب مفهومی پرمناقشه است و بیشتر از آنکه مبتنی بر شناخت شیوه ی حکومت ورزی باشد، به مثابه یک الگوی ایده آل با شاخص های مشخص و از پیش تعریف شده در نظر گرفته شده است. این در حالی است که حکمرانی وقتی منتج به پایداری منابع آب خواهد شد که متناسب با شرایط تعریف و تنظیم شده باشد. زیرا حکمرانی تنظیم کننده شیوه مدیریت بر منابع بوده و خود بر حسب گفتمان مسلط بر هر دوره میتواند متغیر باشد. به همین منظور در این مقاله سعی شد تا با بهره گیری از روش شناسی تحلیل گفتمان، به فهمی تاریخی از الگوهای حکمرانی آب در دوره های مختلف بعد از انقلاب اسلامی ایران دست یافته و تاثیر آن بر مدیریت منابع آب بررسی شود. در نتایج به دست آمده پنج دهه بعد از انقلاب در قالب پنج دوره از حکمرانی آب تقسیم بندی شده و برای ارزیابی آن از اسناد و متون سیاستی و شرح مذاکرات مجلس شورای اسلامی بهره گرفته شده است. نتایج ارزیابی نشان داد آنچه حکمرانی آب در ایران را رقم زده است، نه حکمرانی متناسب با توان هیدرولوژیک کشور، بلکه حکمرانی برآمده از گفتمان سیاسی و بین المللی بوده است. چنانچه در دوره هایی که گفتمان حاکم مبتنی بر عدالت و حمایت گری دولت در امر اقتصاد بوده است (تاکید بیشتر بر سیاست های چپ گرایانه)، تسهیلگری برداشت از منابع آب علی الخصوص آب زیرزمینی تشدید شده است. در حالی که دوره هایی که گفتمان حاکم مبتنی بر سیاست های تعدیل ساختاری و خصوصی سازی بوده است (تاکید بیشتر بر سیاست های آزادسازی اقتصادی راست گرایان)، توسعه منابع آب سطحی الگوی مسلط بر حکمرانی آب بوده است. همچنین در بسیاری از موارد همسویی بین دولت و مجلس در تنظیم سیاست ها و قوانین ضد پایداری منابع آب وجود داشته است. در مواردی نیز که ناهمسویی مشهود بوده است، دولت درصدد حفاظت از منابع آب در تقابل با الگوهای تسهیل گر برداشت منابع بوده است. این وضعیت بدین مفهوم است که حکمرانی آب در ایران مبتنی بر حکمرانی متناسب نبوده است و در نتیجه هدف اصلی برای حفاظت از منابع آب باید اصلا شده و بهبود ساختار حکمرانی متناسب با ظرفیت هر منطقه در نظر گرفته شود.

کلیدواژه ها:

حکمرانی آب ، تحلیل گفتمان ، دولت ، مجلس شورای اسلامی ، برنامه های توسعه ، قوانین