تحلیل کیفی ادراک دانشجویان از معنا و کنش نسبت به محیط زیست

پژوهش حاضر، با هدف تحلیل جامعه شناختی ادراک محیط زیستی دانشجویان، شرایط تاثیرگذار بر آن و راهبردهای موثر بر بهبود مسائل محیط زیستی بر اساس رویکرد تفسیری صورت گرفت. به منظور انتخاب نمونه ها، تعداد ۲۵ نفر از دانشجویان دانشگاه های شهر تهران در سال ۹۹-۱۳۹۸ با استفاده از نمونه گیری مبتنی بر هدف با حداکثر تنوع انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های عمیق نیمه ساختار یافته گردآوری شدند. اشباع نظری مبنای اتمام مصاحبه ها بوده است. تحلیل داده ها با استفاده از روش نظریه داده بنیاد و بهره گیری از مراحل کدگذاری باز، محوری و انتخابی بوده است. مدل پارادایمی استخراج شده در چهار بخش شامل: شرایط علی، مداخله گرها، راهبردها و پیامدها حول پدیده مرکزی شکل گرفت. نتایج پژوهش نشان داد که ادراک مشارکت کنندگان بر اساس پارادایم مسلط اجتماعی با دو مقوله اصلی ادراک محیط زیست گرایانه و انسان گرایانه شکل گرفته است. افزون بر این، ارزش ها و هنجارهای الگوهای رفتاری و جامعه پذیری از جمله عوامل مهم بر شکل گیری ادراک دانشجویان بوده و باعث بروز رفتارهای توده وار مبتنی بر هیجانات و تغییر رفتار تحت تاثیر شرایط مسلط شده است. یعنی در صورتی که شرایط الگوی حاکم بر رفتارهای اجتماعی، سازگاری و حمایت از محیط زیست باشد، رفتار دوستدار محیط زیست رخ می نماید و هر جا پارادایم مسلط، منفی باشد، رفتارهای انسان گرایانه نمودار می گردد. طرح مساله محیط زیست و برجسته سازی آن در جامعه می تواند در برساخت مسائل محیط زیستی، جلب توجه دانشجویان، شکل گیری ادراک محیط زیست گرا و کنشگری فعالانه اثرگذار باشد شناسایی و تبیین ادارک محیط زیستی دانشجویان، گامی مهم در سیاستگذاری و تربیت نسلی آگاه نسبت به مخاطرات محیط زیست، و نحوه مقابله با آن، و پذیرش و تعدیل سیاست های محیط زیست می باشد.

کلیدواژه ها:

ادراک محیط زیستی ، پارادایم مسلط اجتماعی ، روش کیفی ، گرندد تئوری ، نگرش محیط زیستی