ریشه های عقلایی جهاد ابتدایی در زندگی عرفی عرب پیش از اسلام و بازتاب آن در قرآن کریم

جهاد ابتدایی یکی از احکام مهم فقه اسلامی است که همواره مورد بحث و تفسیرهای مختلف قرار گرفته است. این پژوهش با رویکردی تاریخی، اجتماعی و تفسیری به بررسی ریشه های عقلایی جهاد ابتدایی در عرف عرب پیش از اسلام پرداخته و چگونگی بازتاب این مبانی در قرآن کریم را تحلیل می کند. نتایج تحقیق نشان می دهد که مفهوم جهاد ابتدایی نه صرفا یک حکم تعبدی، بلکه پدیده ای ریشه دار در ساختارهای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی جوامع عربی پیش از اسلام است. نظام اجتماعی آن دوره بر پایه «ولاء» شکل گرفته بود که وابستگی به قبیله را تعیین می کرد و جنگ به عنوان ابزاری برای بقا و گسترش قدرت قبیله ای تلقی می شد. اسلام با اصلاح این مفهوم، ولاء را از یک وابستگی قبیله ای به پیوندی ایمانی و توحیدی تغییر داد و جهاد ابتدایی را به عنوان ابزاری در جهت تحقق عدالت و گسترش توحید مطرح کرد. بررسی آیات قرآن کریم نشان می دهد که قرآن، ضمن پذیرش منطق قدرت در جامعه آن دوران، آن را در چارچوبی اخلاقی و الهی بازتعریف کرده است. این پژوهش بر ضرورت مطالعه تطبیقی احکام دینی در بسترهای تاریخی اجتماعی تاکید داشته و پیشنهاد می کند که فهم حکم الهی جهاد ابتدایی در چارچوبی عقلایی انجام گردد تا برداشت های ناصحیح از این واجب الهی، سبب اشتباهات استنباطی و تعطیلی این نهاد اجتماعی اسلام نگردد.

کلیدواژه ها:

جهاد ابتدایی ، ولاء ، عرف عرب پیش از اسلام ، قرآن کریم ، ساختار اجتماعی ، فقه اسلامی