سیستم استنتاجی فازی سلسله مراتبی جهت استفاده از قوانین تخفیف مجازات کیفری

اختلاف نظر در آرای قضایی ناشی از اختیارات گسترده قضات در اعمال سلیقه ای تخفیف مجازات، چالشی اساسی در نظام عدالت کیفری است. این مسئله نه تنها موجب تشتت در تصمیمات قضایی می شود، بلکه اعتماد عمومی به نظام قضایی را نیز تحت تاثیر قرار می دهد. پژوهش حاضر باهدف کاهش این ناهمگونی و ارائه راهکاری نظام مند، به طراحی یک سیستم هوشمند پشتیبان تصمیم گیری قضات با ترکیب استنتاج فازی و روش دیمتل فازی در قالب یک ساختار سلسله مراتبی چهارسطحی پرداخته است.در گام نخست، با بهره گیری از روش دیمتل فازی، اهمیت هر یک از شروط تخفیف مجازات مندرج در ماده ۳۸ قانون مجازات اسلامی، بر اساس نظرات شش قاضی خبره تعیین شد. این مرحله امکان اولویت بندی معیارهای تاثیرگذار در تخفیف مجازات را بادقت بالایی فراهم کرد. سپس، یک سیستم فازی سلسله مراتبی با پایگاه قواعد ۸۳ گانه طراحی شد که منطبق با دانش خبرگان و اصول حقوقی است. پیاده سازی این مدل بر روی یک پرونده کیفری واقعی، کارایی آن را در صدور آرای قضایی منسجم و مستدل نشان داد.نوآوری اصلی این پژوهش در تلفیق روش های فازی و سلسله مراتبی برای نخستین بار در حوزه حقوق کیفری است. این مدل علاوه بر ارائه استانداردی عینی برای اعمال تخفیف مجازات، الگویی برای توسعه سیستم های هوشمند در سایر حوزه های حقوقی، مانند تعیین میزان دیه، تخفیف در جرائم مالی، یا ارزیابی علل مشدده، محسوب می شود. نتایج این پژوهش می تواند به افزایش انسجام آرای قضایی، کاهش خطاهای انسانی و ارتقای شفافیت در فرایند دادرسی کمک شایانی نماید.

کلیدواژه ها:

استنتاج سلسله مراتبی فازی ، پایگاه قواعد فازی ، تخفیف مجازات کیفری ، سیستم پشتیبان تصمیم