تحلیل تطبیقی مبانی اخلاقی و اهداف حسابداری متعارف با رویکرد مبتنی بر معارف اسلامی

حسابداری به عنوان زبان تجارت، نقشی حیاتی در تخصیص منابع اقتصادی و ارزیابی عملکرد بنگاه ها ایفا می کند. با این حال، پارادایم حاکم بر حسابداری متعارف که ریشه در فلسفه ی سکولار و اقتصاد سرمایه داری دارد، به طور فزاینده ای به دلیل تمرکز بر حداکثرسازی سود سهامداران و نادیده گرفتن ابعاد اجتماعی و اخلاقی مورد نقد قرار گرفته است. این پژوهش با هدف پر کردن این شکاف معرفتی، به تحلیل تطبیقی مبانی فلسفی، اهداف و اصول اخلاقی حسابداری متعارف با چارچوب جایگزین ارائه شده توسط معارف اسلامی می پردازد. روش تحقیق مورد استفاده در این مقاله، توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای است. یافته ها نشان می دهد که حسابداری متعارف بر پایه ی اصالت فرد، مادی گرایی و پاسخگویی محدود به صاحبان سرمایه بنا شده است، در حالی که حسابداری مبتنی بر معارف اسلامی از جهان بینی توحیدی نشات گرفته و بر اصولی چون خلافت، امانت، عدالت و پاسخگویی جامع (در برابر خداوند و جامعه) استوار است. در حالی که هدف غایی در نظام متعارف، سودآوری اقتصادی است، هدف در نظام اسلامی دستیابی به «فلاح» (رستگاری دنیوی و اخروی) و رفاه اجتماعی می باشد. این تفاوت بنیادین، منجر به تعریف متفاوتی از مفاهیمی چون ثروت، مسئولیت و شفافیت می شود و دامنه ی گزارشگری را از اطلاعات صرفا مالی به گزارشگری اجتماعی، محیطی و اخلاقی گسترش می دهد. این مقاله نتیجه گیری می کند که رویکرد اسلامی می تواند به عنوان یک پارادایم مکمل یا جایگزین، به غنی سازی مبانی نظری حسابداری و هدایت آن به سوی تحقق توسعه ی پایدار و عدالت اجتماعی کمک شایانی نماید.

کلیدواژه ها:

حسابداری ، معارف اسلامی ، اخلاق حرفه ای ، حسابداری اسلامی ، پاسخگویی ، عدالت اجتماعی ، پارادایم متعارف.