تبیین مبانی اخلاقی و فقهی حسابداری در پرتو معارف اسلامی

حسابداری متعارف، به عنوان زبان تجارت، عمدتا بر پایه ی پارادایم اثبات گرایانه و با هدف اصلی حداکثرسازی ثروت سهامداران شکل گرفته است. این رویکرد، ضمن دستاوردهای خود، به دلیل نادیده گرفتن ابعاد اخلاقی، اجتماعی و معنوی، مورد انتقادات جدی قرار گرفته و زمینه ساز بحران های مالی و رسوایی های متعدد بوده است. پژوهش حاضر با هدف پر کردن این خلا، به تبیین مبانی و اصول حسابداری از منظر معارف غنی اسلامی می پردازد. این مقاله با استفاده از روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و با اتکا به تحلیل اسنادی متون اولیه اسلامی (قرآن و سنت) و آثار اندیشمندان مسلمان، به این پرسش اصلی پاسخ می دهد که چگونه می توان با الهام از معارف اسلامی، یک چارچوب نظری برای حسابداری اخلاق محور و پاسخگو تدوین کرد. یافته های پژوهش نشان می دهد که اصول بنیادین اسلامی نظیر توحید (مالکیت مطلق خداوند و امانت داری انسان)، خلافت (جانشینی و مسئولیت انسان در برابر منابع)، عدالت (قسط و انصاف در تمام تعاملات) و مصلحت (منفعت عمومی)، بنیان های معرفت شناختی و فلسفی حسابداری را دگرگون می سازند. این مبانی، مفهوم «پاسخگویی» را از یک مسئولیت محدود در برابر سهامداران به یک پاسخگویی همه جانبه در برابر تمام ذی نفعان، جامعه و در نهایت خداوند متعال، ارتقا می بخشد. در نتیجه، حسابداری اسلامی نه تنها بر افشای کامل و شفاف اطلاعات مالی تاکید دارد، بلکه گزارشگری مسئولیت های اجتماعی، زیست محیطی و رعایت احکام شرعی (مانند زکات و پرهیز از ربا) را نیز جزء لاینفک وظایف خود می داند. این مقاله استدلال می کند که چنین رویکردی می تواند به بازیابی اعتماد عمومی و توسعه پایدار اقتصادی کمک شایانی نماید.

کلیدواژه ها:

حسابداری اسلامی ، معارف اسلامی ، اخلاق حرفه ای ، پاسخگویی ، عدالت ، فقه اقتصادی.