نقش آموزش سواد مالی شهری در افزایش درآمدهای حمل ونقل و کاهش فرار پرداخت

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش آموزش سواد مالی شهری در افزایش درآمدهای حوزه حمل ونقل و کاهش فرار پرداخت شهروندان انجام شده است. با توجه به چالش مزمن کمبود منابع پایدار در سیستم مالی شهرداری ها، آموزش شهروندان در حوزه مالیات شهری، کرایه حمل ونقل، و مفاهیم درآمد پایدار به عنوان یک مولفه رفتاری و اقتصادی موثر بر پایداری مالی شناخته می شود. در این تحقیق تلاش شده است تا با بهره گیری از چارچوب های علمی اقتصاد رفتاری و نظریه سرمایه اجتماعی، تاثیر آگاهی مالی شهروندان بر رفتار پرداخت، رضایت از خدمات حمل ونقل، و مشارکت مالی داوطلبانه بررسی گردد.نوع تحقیق کاربردی–تحلیلی و مبتنی بر رویکرد ترکیبی (کمی–کیفی) است. جامعه آماری شامل سه گروه اصلی بود: مدیران بخش حمل ونقل شهری (۴۰ نفر)، شهروندان ایلام (۴۵۰ نفر) و سرمایه گذاران کوچک محلی (۳۰ نفر). داده ها از طریق پرسشنامه های لیکرت ۵ گزینه ای و مصاحبه های نیمه ساختاریافته گردآوری شدند. پایایی ابزار پرسشنامه با مقدار آلفای کرونباخ ۰.۸۶ تایید شد. در بخش کمی از مدل های رگرسیون چندمتغیره و تحلیل عاملی اکتشافی (EFA) و در بخش کیفی از کدگذاری محوری برای استخراج مولفه های اصلی استفاده شد.یافته های تحقیق نشان می دهد بین سطح سواد مالی شهروندان و احتمال پرداخت منظم هزینه های حمل ونقل عمومی رابطه مثبت و معنی دار وجود دارد (β=۰.۷۸؛ sig<۰.۰۱). در خصوص کاهش فرار پرداخت نیز نتایج مدل لاجیت چندمتغیره بیانگر آن است که افزایش یک سطح در آموزش مالی (از خیلی کم به متوسط) به طور میانگین موجب کاهش ۲۴ درصدی احتمال فرار پرداخت کرایه یا عوارض شهری می شود. این اثر غالبا از طریق ارتقای اعتماد نهادی و ادراک شهروند از کارایی خدمات شهرداری تحقق می یابد. تحلیل مصاحبه ها نشان داد آموزش مالی نه تنها شناخت محاسبات اقتصادی را بهبود می بخشد، بلکه در فرهنگ سازی رفتار پرداخت نیز نقش حمایتی دارد؛ شهروندان آموزش دیده بیش تر پرداخت را کنش اجتماعی مسئولانه می دانند تا الزام قانونی.نتایج تحلیلی مدل رگرسیون چندمتغیره سه مولفه اصلی را به عنوان محرک های کلیدی رفتار پرداخت معرفی کرد:۱. اعتماد نهادی (β=۰.۸۱)؛ به عنوان عامل واسطه میان آموزش و مشارکت اقتصادی.۲. شفافیت اطلاعات مالی (β=۰.۷۴)؛ که درک هزینه ها و حق الزحمه خدمات حمل ونقل را واقعی تر می سازد.۳. رضایت از خدمات شهری (β=۰.۶۸)؛ که انگیزه روانی پرداخت را افزایش می دهد.از منظر سیاست گذاری، نتایج نشان داد اجرای برنامه های آموزشی نظیر CityFinance Academy که هدف آن افزایش سواد مالی شهروندان است، می تواند نرخ پرداخت داوطلبانه در حمل ونقل عمومی را تا ۳۰ درصد تقویت کند. این آموزش ها زمانی موثرترند که به صورت پروژه محور و مرتبط با زندگی روزمره ارائه شوند؛ برای مثال برگزاری دوره های کوتاه درباره نحوه توزیع کرایه ها، سازوکار درآمدهای حمل ونقل هوشمند، و نحوه هزینه کرد عوارض شهری در توسعه ناوگان. چنین اطلاع رسانی هایی به بازسازی اعتماد و کاهش رفتارهای گریز از پرداخت منجر می گردد.در سطح فرهنگی، آموزش مالی شهروندان موجب تقویت حس تعلق به شهر و بازتعریف رابطه ی “پرداخت–خدمت” می شود؛ به عبارت دیگر، پرداخت مالی به جای یک الزام، به کنش مشارکتی آگاهانه تبدیل می شود. این تحول رفتاری کلید دستیابی به نظام درآمد پایدار شهری است و نتایج آن فراتر از حمل ونقل به سایر بخش های شهری مانند مدیریت پسماند و پارکینگ نیز قابل تعمیم خواهد بود.در نهایت، پژوهش نتیجه می گیرد که آموزش سواد مالی شهری در سه سطح اقتصادی، نهادی و فرهنگی تاثیرگذار است:در سطح اقتصادی، منجر به افزایش درآمدهای نقدی و کاهش کسری بودجه حمل ونقل می شود؛در سطح نهادی، ارتباط میان شهروند و شهرداری را از طریق شفافیت تقویت می کند؛و در سطح فرهنگی، رفتار پرداخت مبتنی بر اعتماد و مسئولیت اجتماعی را نهادینه می سازد.بنابراین، توسعه آموزش های مالی شهری باید به عنوان یک سرمایه گذاری رفتاری در پایداری اقتصادی حمل ونقل تلقی شود، نه یک هزینه آموزشی. این آموزش ها اگر در قالب ساختار ادراکی و نهادی منسجم اجرا شوند، نه تنها سرعت گردش منابع مالی شهری را افزایش می دهند بلکه شاخص رضایت و اعتماد عمومی را نیز ارتقا خواهند داد. بدین ترتیب، شهرهایی نظیر ایلام می توانند با تقویت برنامه های آموزش مالی شهروندان، مسیر دستیابی به نظام «درآمد پایدار» و «حمل ونقل هوشمند» را تسهیل کنند.