اثربخشی درمان شناختی–رفتاری در مدیریت استرس شغلی پرستاران: مرور سیستماتیک و متاآنالیز

زمینه: استرس شغلی در پرستاران پیامدهای فردی و سازمانی قابل توجهی دارد و درمان شناختی–رفتاری (CBT) به عنوان یکی از مداخلات روان شناختی اثبات شده برای کاهش اختلالات استرس و خلق مطرح است. هدف: مرور نظام مند و متاآنالیز مطالعه های تجربی که اثربخشی مداخلات مبتنی بر CBT را در مدیریت استرس شغلی پرستاران بررسی کرده اند، با هدف برآورد اندازه اثر کلی و شناسایی منابع ناهمگونی. روش ها: جستجوی ساختاریافته در پایگاه های PubMed/PMC، Scopus، Web of Science، Google Scholar و پایگاه های فارسی (SID، Magiran، Civilica) تا سپتامبر ۲۰۲۵ انجام شد. معیارهای ورود شامل مطالعات RCT، شبه-RCT و پیش–پس آزمون با مداخله CBT یا برنامه های مدیریت استرس مبتنی بر CBT بود. داده ها توسط دو پژوهشگر استخراج و کیفیت مطالعات با Cochrane RoB و Newcastle–Ottawa ارزیابی شد. اندازه اثر ها به صورت اختلاف میانگین استانداردشده (SMD) با مدل اثرات تصادفی تلفیق گردید. یافته ها: از میان ۱۲۴۵ عنوان بازیابی شده، ۳۸ مطالعه واجد شرایط شدند (شامل مطالعات بین المللی و پژوهش های ایرانی). متاآنالیز نشان داد مداخلات مبتنی بر CBT به طور معناداری استرس ادراک شده را کاهش می دهند (SMD ≈ −۰.۴۲; ۹۵% CI: −۰.۵۶ تا −۰.۲۸, p < ۰.۰۰۱). اثر بر مولفه های فرسودگی (خستگی هیجانی) نیز متوسط و معنادار بود. زیرگروه کاوی نشان داد مداخلات گروهی ساختاریافته ۶–۸ هفته ای اثرات بزرگ تری نسبت به مداخلات کوتاه یا صرفا دیجیتال دارند. ناهمگونی متوسط تا زیاد بود ولی تحلیل حساسیت نتایج را پایدار نشان داد. نتیجه گیری: شواهد نشان می دهد CBT یک مداخله موثر برای کاهش استرس شغلی و مولفه های فرسودگی در پرستاران است. پیشنهاد می شود برنامه های ساختاریافته CBT در آموزش ضمن خدمت گنجانده شوند و پژوهش های آینده با طراحی های RCT بزرگ تر، معیارهای عینی و پیگیری بلندمدت اجرا شوند.

کلیدواژه ها:

درمان شناختی–رفتاری ، استرس شغلی ، پرستاران ، فرسودگی شغلی ، مداخله روان شناختی ، متاآنالیز