بررسی نقش گروه های مردمی در نظام تعلیم و تربیت جمهوری اسلامی ایران

این پژوهش به منظور بررسی نقش، کارکردها و موانع گروه های مردمی در نظام تعلیم و تربیت جمهوری اسلامی ایران انجام شده است. مطالعه حاضر با رویکردی ترکیبی — شامل مرور نظام مند ادبیات بین المللی و داخلی، تحلیل اسناد سیاستی و مطالعه میدانی کیفی — کوشیده است تصویر کل کشوری و مقایسه ای از وضعیت مشارکت جامعه مدنی در بخش آموزش ارائه دهد. در بخش نخست، با بهره گیری از داده های پایگاه های جهانی (UNESCO, OECD, V Dem, Global Partnership for Education و پایگاه های آماری مرتبط) چارچوب مفهومی مشارکت مردمی در آموزش پرداخت شده و تجارب بین المللی شناسایی گردید. در بخش میدانی، مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۵ خبرگان شامل مدیران آموزش و پرورش استانی، نمایندگان انجمن اولیا و مربیان، خیرین مدرسه ساز و مدیران NGOهای آموزشی انجام شد. یافته ها نشان می دهد گروه های مردمی در ایران در چهار حوزه اصلی موثرند: (۱) تامین و توسعه زیرساخت های فیزیکی و منابع آموزشی، (۲) ارتقای دسترسی و کاهش نابرابری های محلی، (۳) ارائه خدمات تکمیلی آموزشی و توانمندسازی والدین، و (۴) تقویت نظارت اجتماعی و پاسخگویی در سطح مدرسه. با این حال، موانع نهادی و ساختاری از قبیل نبود چارچوب قانونی واحد، تمرکزگرایی در تصمیم گیری، کمبود سامانه های شفافیت مالی و ظرفیت مدیریتی متناسب در سطوح محلی، موجب محدود شدن اثرگذاری این گروه ها شده است. نتایج مقایسه ای با داده های کشورهای منتخب (کشورهای OECD، چند کشور منطقه آسیای میانه و دو کشور منتخب آسیا و آمریکای لاتین) نشان می دهد کشورهایی که دارای چارچوب های قانونی شفاف، مکانیزم های رسمی مشارکت و سامانه های گزارش دهی هستند، موفق تر بوده اند در گسترش خدمات تکمیلی آموزشی و کاهش نابرابری ها؛ در حالی که در کشورهای با محدودیت های نهادینه، نقش گروه های مردمی پراکنده و وابسته به تلاش های فردی و محلی باقی می ماند. براساس این نتایج، پژوهش الگوی سیاستی پیشنهادی شامل محورهای: تنظیم قانونی نقش ها و اختیارات گروه های مردمی، ایجاد سامانه ملی شفافیت و پایش کمک های مردمی، تسهیل سازوکارهای شراکت دولت-مردم، و تقویت ظرفیت انجمن های محلی را ارائه می دهد. این الگو می تواند به عنوان مبنایی برای سیاست گذاری بلندمدت به منظور افزایش اثرگذاری مشارکت مردمی در بهبود کیفیت و عدالت آموزشی در ایران مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

مشارکت مردمی ، سازمان های مردم نهاد ، آموزش و پرورش ، خیرین مدرسه ساز ، انجمن اولیا و مربیان ، NGO