شکایت به عنوان آیین اجتماعی در فرهنگ شهری ایلام؛ از بیان رنج تا مطالبه عدالت

در فرهنگ شهری ایلام، شکایت تنها ابزار ابراز نارضایتی نیست بلکه یک آیین اجتماعی پیچیده و نماد فرهنگی تثبیت شده است که از طریق آن شهروندان، رنج های خود را از ناکارآمدی خدمات شهری به زبان احترام و تعلق مکانی ترجمه می کنند. این پژوهش با رویکرد مردم شناسی و تحلیل نشانه های زبانی و رفتاری، فرآیند شکایت را نه به عنوان واکنش صرف به وضعیت نامطلوب خدمات، بلکه همچون مراسمی آیینی برای بازآفرینی عدالت و بازسازی رابطه مردم با نهادها بررسی می کند. داده های میدانی گردآوری شده از گفت وگوهای شهروندان ایلامی نشان می دهد که تجربه شکایت غالبا در قالب گفتار همدلانه، بیان نمادین درد، و تاکید بر عدالت فضایی بروز می یابد؛ درواقع شکایت در معنای ایلامی خود، نوعی کوشش فرهنگی برای اصلاح است، نه جدال مستقیم با قدرت. ریشه های قومی و تاریخی مردم این شهر سبب شده که زبان شکایت مملو از واژه های اخلاقی نظیر «حق»، «آبرو» و «انصاف» باشد که خود حامل ارزش های اجتماعی و معیارهای عدالت ارتباطی اند. پژوهش حاضر با تطبیق یافته ها بر مدل های انسان شناختی رفتار اعتراضی از اسکات، هابرماس و پاتنام، نشان می دهد که شکایت در ایلام نوعی گفت وگوی نمادین برای بازسازی نظم اجتماعی است؛ آیینی که از طریق تکرار، احترام و واژه های اصلاح گر، میان شهروند و نهاد قدرت رابطه ای فرهنگی از اعتماد مشروط برای تغییر برقرار می کند. در این چارچوب، نارضایتی دیگر کنشی منفی نیست بلکه به رسانه ای فرهنگی برای بازخورد اجتماعی و آفرینش معنای عدالت بدل می شود. بنابراین شکایت در ایلام را باید یکی از الگوهای بومی مشارکت اجتماعی دانست که در آن مقاومت، اعتراض و همدلی در هم می آمیزند و به سازوکار فرهنگی پایداری در برابر بی عدالتی مبدل می گردند. این پژوهش نخستین تلاش منظم برای فهم شکایت به عنوان آیینی اجتماعی است که در سطح زبان، رفتار و عواطف جمعی مردم ایلام، عدالت ارتباطی را بازتولید می کند و نشان می دهد که در فرهنگ ایرانی غرب کشور، شکایت گفتاری نه شکستن سکوت بلکه شیوه ای از «سخن گفتن برای اصلاح» است؛ گفت وگویی که رنج فردی را به مطالبه جمعی تبدیل و بر حضور اخلاقی شهروندان در ساخت نظام اداری تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

شکایت اجتماعی ، آیین فرهنگی ، مردم ایلام ، عدالت فضایی ، زبان احترام ، رفتار اعتراضی ، مردم شناسی شهری