بررسی تطبیقی قواعد حقوقی قراردادهای سواپ در حقوق ایران و اسناد بین المللی

قراردادهای سواپ به عنوان یکی از ابزارهای مالی نوین، نقش مهمی در بازارهای بین المللی و مدیریت ریسک اقتصادی ایفا می کنند. این قراردادها، با تعریف ساده، توافقی هستند میان دو طرف برای تبادل جریان های نقدی، دارایی ها یا شاخص های مالی در آینده بر اساس شرایط توافق شده. با این حال، ماهیت دوگانه اقتصادی و تعهدی این قراردادها، بررسی های حقوقی و فقهی دقیق را ضروری می سازد. در نظام حقوقی ایران، قراردادهای سواپ با چالش هایی از جمله فقدان نص قانونی صریح، محدودیت های فقهی مرتبط با ربا و غرر، و نبود آیین نامه های اجرایی مشخص مواجه هستند. از منظر حقوق مدنی، اصل آزادی قراردادی (ماده ۱۰ قانون مدنی) و اصل لزوم قراردادها (ماده ۲۱۹ قانون مدنی) زمینه ای برای مشروعیت قراردادهای سواپ فراهم می آورند، مشروط بر اینکه عناصر تعهدی و اقتصادی آن شفاف و مشروع باشد. این چارچوب ها شامل الزامات مربوط به شفافیت شاخص ها، مدیریت ریسک، تعیین جریان نقدی، و ضمانت اجرا است که امکان کاهش اختلافات حقوقی و اقتصادی را فراهم می آورد. هدف پژوهش حاضر، بررسی تطبیقی قواعد حقوقی قراردادهای سواپ در حقوق ایران و اسناد بین المللی، تحلیل نقاط قوت و ضعف هر نظام، و ارائه پیشنهادهای کاربردی برای توسعه و بومی سازی قراردادهای سواپ در ایران است. روش تحقیق، تحلیل تطبیقی و اسنادی بوده و داده ها از قوانین مدنی ایران، فقه امامیه، دستورالعمل های بانکی، و اسناد بین المللی گردآوری شده اند. یافته ها نشان می دهد که علی رغم اشتراک در اصول اساسی مانند وفای به عهد، الزام تعهدات و شفافیت قراردادها، ایران در چارچوب قانونی، شفافیت شاخص ها و آیین نامه های اجرایی محدودیت هایی دارد. بنابراین، تدوین چارچوب قانونی جامع، تطبیق فقهی و ارائه دستورالعمل های اجرایی برای تطبیق با استانداردهای بین المللی ضروری است. این اقدامات علاوه بر کاهش ریسک های حقوقی و مالی، امکان حضور فعال ایران در بازارهای مالی بین المللی و توسعه ابزارهای مالی اسلامی را فراهم می کند.

کلیدواژه ها:

قرارداد سواپ ، حقوق تطبیقی ، اسناد بین المللی ، ابزارهای مالی ، حقوق ایران ، مدیریت ریسک.