تحلیل تاثیر برنامه های مشارکتی شهرداری ایلام بر کاهش آسیب های اجتماعی محلات شهری

در دهه های اخیر، مفهوم مشارکت شهروندان در مدیریت شهری به عنوان یکی از رویکردهای کلیدی برای بهبود کیفیت زندگی و کاهش آسیب های اجتماعی مطرح شده است. شهرداری ایلام نیز همسو با این نگرش، مجموعه ای از برنامه های مشارکتی را با هدف توانمندسازی محلات شهری و کاهش معضلات اجتماعی نظیر بیکاری، اعتیاد، ناهنجاری های رفتاری و گسست روابط اجتماعی اجرا کرده است. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی–تحلیلی و روش پیمایشی، به بررسی میزان تاثیر این برنامه ها در کاهش آسیب های اجتماعی محلات شهری ایلام پرداخته است. جامعه آماری شامل ساکنان محلاتی است که طی پنج سال اخیر تحت پوشش پروژه های مشارکتی شهرداری قرار گرفته اند. نمونه آماری به صورت تصادفی طبقه ای انتخاب و داده ها از طریق پرسشنامه محقق ساخته و مصاحبه نیمه ساختاریافته گردآوری شد. روایی پرسشنامه با بهره گیری از نظر خبرگان و پایایی آن از طریق آزمون آلفای کرونباخ (۰/۸۹) تایید شد.نتایج تحلیل نشان داد که برنامه های مشارکتی شهرداری ایلام به طور معناداری توانسته اند سطح سرمایه اجتماعی، همبستگی محلی و اعتماد میان ساکنان را ارتقا دهند. همچنین، کاهش نرخ بزهکاری و آسیب های مرتبط با اعتیاد و خشونت های خیابانی در محلات مورد مطالعه مشاهده شد. برنامه هایی نظیر تشکیل شوراهای محلی، کارگاه های مهارت آموزی، پروژه های پاکسازی و بهسازی محیط، و جشنواره های فرهنگی، بیشترین تاثیر را در ارتقای تعاملات مثبت و حس تعلق اجتماعی داشتند. تحلیل رگرسیون چندگانه نشان داد که شاخص «میزان مشارکت داوطلبانه شهروندان» قوی ترین پیش بینی کننده کاهش آسیب های اجتماعی بوده و پس از آن «پشتیبانی نهادی» و «تداوم برنامه ها» در رتبه های بعدی قرار گرفتند.افزون بر این، یافته ها بیانگر آن است که اجرای موفق برنامه های مشارکتی نیازمند سه عامل کلیدی است: نخست، ایجاد بسترهای گفت وگو و تصمیم گیری مشترک میان شهرداری و شهروندان؛ دوم، شفافیت در فرآیندها و توزیع منابع؛ و سوم، ارزیابی مستمر اثرات برنامه ها. تجربه محلات مورد تحقیق نشان می دهد که مشارکت شهروندان تنها زمانی به کاهش پایدار آسیب های اجتماعی منجر می شود که در چارچوب سیاست گذاری کلان شهری و با پشتیبانی نهادی تثبیت گردد.بر اساس نتایج این پژوهش، پیشنهاد می شود که شهرداری ایلام برای افزایش اثربخشی اقدامات خود، شبکه های همیار محلات را گسترش دهد، آموزش های هدفمند در حوزه پیشگیری از آسیب های اجتماعی ارائه نماید و زمینه حضور فعال گروه های جوان، زنان و اقشار آسیب پذیر را در فرآیند تصمیم گیری تقویت کند. این امر نه تنها باعث بهبود شرایط اجتماعی و کاهش آسیب ها می شود، بلکه می تواند الگوی موفقی برای سایر شهرهای کشور در حوزه حکمرانی مشارکتی به شمار آید. در نهایت، تحلیل این تجربه می تواند مسیر تحول در مدیریت شهری را از مدل های سلسله مراتبی به الگوهای تعاملی و مشارکتی هموار سازد که همسو با اصول توسعه پایدار شهری بوده و تاب آوری اجتماعی را در برابر بحران ها افزایش می دهد.