نقش مدیریت بحران اجتماعی در شهرداری ایلام در مواجهه با حوادث و بلایای طبیعی

شهرداری ها در ایران، به ویژه در مناطق مستعد مخاطرات طبیعی، بیش از پیش به عنوان نهادهای خط مقدم در مدیریت بحران اجتماعی شناخته می شوند. شهر ایلام با توجه به موقعیت جغرافیایی، توپوگرافی خاص، و بافت اجتماعی خود، در معرض خطرات مختلفی همچون زلزله، سیل، رانش زمین و آسیب های ثانویه ناشی از آن ها قرار دارد. این پژوهش با هدف بررسی نقش مدیریت بحران اجتماعی در شهرداری ایلام و میزان آمادگی آن در مواجهه با بلایا و حوادث طبیعی انجام شده است.چارچوب نظری تحقیق، رویکرد مدیریت بحران با تلفیق ابعاد فنی–سازمانی و اجتماعی–فرهنگی است؛ بر مبنای این چارچوب، مدیریت بحران اجتماعی نه تنها شامل اقداماتی برای کاهش خسارت های مادی و جانی، بلکه همچنین مداخلاتی در حوزه بازسازی اعتماد عمومی، حفظ انسجام اجتماعی و بازگرداندن کارکردهای عادی زندگی شهری پس از وقوع حادثه می شود.در این مطالعه، با استفاده از رویکرد ترکیبی (کیفی–کمی) و روش Triangulation، دو دسته داده گردآوری شد:بخش کمی شامل پرسشنامه استاندارد آمادگی و تاب آوری شهری که میان ۳۵۰ نفر از کارکنان شهرداری، کارشناسان حوزه بحران، و اعضای مدیریت محلات ایلام توزیع شد.بخش کیفی متکی بر ۱۲ مصاحبه عمیق با مدیران ارشد شهرداری و کارشناسان بحران اجتماعی با بیش از ۱۰ سال سابقه کاری بود.یافته های کمی نشان داد که سطح آمادگی فنی شهرداری در حوزه های امداد و نجات، مدیریت منابع اضطراری، و بازسازی زیرساخت ها در حد متوسط رو به بالا قرار دارد (میانگین = ۳.۷ از ۵). اما شاخص های مرتبط با مدیریت اجتماعی بحران، شامل آموزش های عمومی، ایجاد اعتماد بین شهروند و شهرداری، و حمایت از گروه های آسیب پذیر، نسبتا پایین تر ارزیابی شد (میانگین = ۳.۱ از ۵). مطالعات کیفی این شکاف را با اشاره به نبود راهبردهای اجتماعی-محله ای منسجم و کمبود ارتباط موثر میان واحدهای مختلف شهرداری و نهادهای مردمی، تبیین کردند.تحلیل مضامین مصاحبه ها نشان داد که در بحران های اخیر (مانند سیل ۱۳۹۸ و زلزله های پراکنده)، بیشتر تمرکز شهرداری بر ابعاد کالبدی و خدماتی بوده و ابعاد نرم افزاری بحران، شامل آموزش، فرهنگ سازی، و پشتیبانی روانی–اجتماعی، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. همچنین، فقدان بانک اطلاعاتی جامع از منابع انسانی داوطلب و شبکه های سرمایه اجتماعی در محلات، توانایی شهرداری را در پاسخگویی سریع و هدفمند کاهش داده است.با تلفیق داده ها، مدل تحلیلی تحقیق نشان می دهد که مدیریت موفق بحران اجتماعی در شهرداری ایلام بر سه ستون اساسی استوار است:۱. آمادگی نهادی و سازمانی با هماهنگی بین واحدهای فنی، خدماتی و اجتماعی.۲. مشارکت جامعه محلی از طریق جلب اعتماد عمومی، آموزش های پیشگیرانه، و فعال سازی گروه های مردمی.۳. ظرفیت سازی اجتماعی بلندمدت برای بازسازی و تقویت تاب آوری پس از بحران.بر اساس یافته ها، پیشنهاد می شود شهرداری ایلام یک «طرح جامع مدیریت بحران اجتماعی» تدوین کند که به صورت یکپارچه، ابعاد کالبدی و اجتماعی را در بر بگیرد و از ظرفیت فناوری های نوین، بانک های داده جمعیتی، و شبکه های داوطلبانه برای افزایش سرعت و کارآمدی واکنش بهره گیرد. همچنین، گنجاندن برنامه های آموزش محله محور، شبیه سازی حوادث، و سناریونویسی بحران در دستور کار دائمی شهرداری می تواند به تقویت تاب آوری اجتماعی ایلام کمک کند.این مطالعه علاوه بر غنای ادبیات علمی حوزه مدیریت بحران شهری در ایران، می تواند به عنوان مبنایی برای سیاست گذاران محلی در طراحی و اجرای راهبردهای پایدار و مشارکتی مدیریت بحران اجتماعی عمل کند.

کلیدواژه ها:

مدیریت بحران اجتماعی ، شهرداری ایلام ، تاب آوری شهری ، حوادث طبیعی ، مشارکت محلی ، اعتماد اجتماعی ، آموزش بحران ، سرمایه اجتماعی ، آمادگی شهری