نقدی بر سیاست های تقنینی در قبال خانواده های بدسرپرست: بازخوانی مفاهیم حمایت، مسئولیت و عدالت

سیاست گذاری در حوزه خانواده های بدسرپرست در ایران با چالش های مفهومی و ساختاری جدی مواجه است. مفاهیم کلیدی مانند «حمایت»، «مسئولیت» و «عدالت» اغلب به صورت تقلیل گرایانه و تک بعدی در قوانین و آیین نامه ها تعریف شده اند، به طوری که تمرکز اصلی بر جداسازی کودک، مجازات والدین، و ارائه خدمات حداقلی است. این رویکرد، نه تنها با اصول روان شناسی رشد و عدالت ترمیمی ناسازگار است، بلکه موجب گسست های عاطفی، بازتولید آسیب، و کاهش اثربخشی مداخلات می شود. در پاسخ به این چالش ها، چارچوب مفهومی جدیدی پیشنهاد شده است که بر تلفیق نظریه های بین رشته ای (مانند نظریه دلبستگی، سیستم های خانواده و عدالت ترمیمی)، بازتعریف مفاهیم بنیادین، و طراحی سیاست هایی مشارکتی و توانمندساز تاکید دارد. این چارچوب، خانواده را نه تنها به عنوان واحد آسیب دیده، بلکه به عنوان بستری بالقوه برای بازسازی روابط، رشد روانی کودک، و اصلاح سبک های والدگری در نظر می گیرد. بر اساس این چارچوب، مجموعه ای از پیشنهادات سیاستی در سه سطح تقنینی، اجرایی و حمایتی ارائه شده است. در سطح تقنینی، تدوین قانون جامع خانواده های بدسرپرست، اصلاح قوانین موجود، و ایجاد سازوکارهای مشارکتی برای خانواده ها پیشنهاد شده است. در سطح اجرایی، طراحی مراکز بازسازی خانواده، توسعه نظام ارزیابی چندبعدی، و آموزش والدگری از جمله راهکارهای کلیدی اند. در سطح حمایتی، ارائه بسته های ترکیبی خدمات روانی، آموزشی و مالی، تدوین سیاست های مکمل در حوزه آموزش و سلامت روان، و تغییر نگرش عمومی از طریق برنامه های فرهنگی و رسانه ای مورد تاکید قرار گرفته اند. گذار از سیاست گذاری واکنشی و مجازاتی به سیاست گذاری ترمیمی، انسانی و ساختاری، مستلزم بازخوانی مفاهیم، بهره گیری از نظریه های علمی و مشارکت فعال خانواده های آسیب پذیر در فرآیند تصمیم گیری است. تنها در این صورت می توان به سیاست هایی دست یافت که نه تنها از کودک محافظت می کنند، بلکه خانواده را به عنوان بستر اصلی رشد، تربیت و بازسازی اجتماعی بازتعریف می نماید

کلیدواژه ها:

خانواده های بدسرپرست ، سیاست های تقنینی ، حمایت ، مسئولیت ، عدالت