نقش برنامه های درسی مدارس در تقویت شهروندی فعال و پایدار

در جهان پیچیده و به هم پیوسته کنونی، تربیت «شهروندان فعال و پایدار» به عنوان یک ضرورت اساسی برای مواجهه با چالش هایی چون تغییرات اقلیمی، شکاف های اجتماعی و تضعیف سرمایه های مدنی مطرح است. مدارس و به ویژه برنامه های درسی آن، مهم ترین نهاد و ابزار رسمی برای نهادینه سازی ارزش ها، مهارت ها و نگرش های مرتبط با این شکل از شهروندی هستند. با این حال، این پرسش اساسی وجود دارد که برنامه های درسی موجود تا چه اندازه به این مهم می پردازند. هدف این پژوهش با هدف تحلیل محتوای کتاب های درسی دوره دوم متوسطه در ایران از منظر توجه به مولفه های شهروندی فعال و پایدار انجام شده است. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل محتوا انجام شد. جامعه آماری، کتاب های درسی پایه های دهم، یازدهم و دوازدهم در دروس مطالعات اجتماعی، علوم اجتماعی، جغرافیا، دینی و ادبیات فارسی بود که با نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. ابزار پژوهش، چک لیست محقق ساخته ای بود که مولفه های شهروندی فعال (مانند مشارکت، مسئولیت پذیری، تفکر انتقادی) و شهروندی پایدار (مانند حفاظت از محیط زیست، مصرف مسئولانه، عدالت بین نسلی) را مورد سنجش قرار می داد. به نظر می رسد برنامه های درسی موجود به تنهایی برای تربیت شهروندی فعال و پایدار کافی نیستند و نیاز به بازنگری اساسی با تاکید بر روش های تدریس فعال، پروژه های مشارکت محور در جامعه محلی و تلفیق همه جانبه مفاهیم پایداری در تمام دروس دارند.

کلیدواژه ها:

برنامه درسی ، شهروندی فعال ، شهروندی پایدار ، تحلیل محتوا ، دوره دوم متوسطه ، تربیت شهروندی