بازخوانی قانون علیت در کتاب خدای حکیم

بحث «علیت» یکی از مباحث مهم فلسفی است که حجم زیادی از آثار فلسفی را به خود اختصاص داده است. بخشی از این مبحث به تقریر «قانون علیت» اختصاص می یابد که با اندیشه در انواع هستی به دست می آید. گاهی به صورت گزاره ای تحلیلی بیان می شود: «هر معلولی به علت نیاز دارد» و گاهی به صورت دقیق تر: «هر ممکن الوجودی از آن جهت که فقر وجودی به غیرش دارد نیازمند علت است». با توجه به تشویق قرآن کریم به اندیشه ورزی، این پرسش رخ می نماید که آیا می توان با اندیشه ورزی در این کتاب، رد پایی از قانون علیت به دست آورد. در این مقاله به بررسی این دو گزاره پرداخته ایم، به گونه ای که هر دو گزاره از برخی آیات کتاب حکیم قابل استنباط است، زیرا بدون مفروض گرفتن قانون علیت معنای معقولی نمی توان برای آن یافت. ضرورت نیاز به سبب، ضرورت آفریدگار و علت فاعلی، فقر و نیاز همیشگی به آفریدگار، تعیین آفریدگار مطلق و مستقل، تعیین مصداق معلول (مخلوق) و موجود وابسته و نگاه آیه نگری، در قرآن به خوبی بر ضرورت پذیرش قانون علیت دلالت دارد. روش ما در این نوشتار تحلیلی-توصیفی است.

کلیدواژه ها:

علیت ، علت ، معلول ، سبب ، آیه نگری