آموزش تاریخ میهنی: تقابل و تلفیق تاریخ ملی و تاریخ جهانی در نظام آموزشی ایران

آموزش تاریخ نقش کلیدی در شکل دهی هویت ملی و تقویت وحدت یک جامعه دارد. در ایران نیز تاریخ چکیده به عنوان یک درس اساسی برای انتقال میراث فرهنگی و ارزش های میهنی مورد توجه است. با این حال، در دنیای جهانی شده کنونی ضروری است که آموزش تاریخ صرفا به روایت های ملی محدود نمانده و نگاهی جهانی نیز به فراگیران ارائه دهد. این مقاله مروری با روش توصیفی-تحلیلی و با اتکا به منابع پنج سال اخیر (۱۳۹۹–۱۴۰۳) به بررسی تقابل و تلفیق تاریخ ملی و تاریخ جهانی در برنامه درسی تاریخ ایران می پردازد. ابتدا به اهمیت آموزش تاریخ در تقویت هویت و همبستگی ملی اشاره می شود (به استناد پژوهش های اخیر)، سپس چالش های ناشی از تمرکز صرف بر تاریخ میهنی در عصر جهانی شدن تحلیل می گردد. در ادامه، ضمن مرور مطالعات داخلی و خارجی، ضرورت پیوند دادن تاریخ ملی با تاریخ جهان و پرورش «شهروندان جهانی» ریشه دار در هویت ملی تبیین می شود. یافته ها نشان می دهد که عدم موازنه مناسب میان تاریخ نگاری ملی و جهانی می تواند به دیدگاه محدود و تعصب آمیز در دانش آموزان بیانجامد، در حالی که رویکرد تلفیقی زمینه ساز تقویت تفکر چندجانبه نگر، واقع گرا و انتقادی در آنان خواهد بود. در پایان، راهبردهایی برای اصلاح برنامه درسی تاریخ ایران ارائه شده است؛ از جمله بازنگری در محتوای کتاب های تاریخ، تاکید بر ارتباطات میان فرهنگی و جهانی در کنار روایت های ملی، آموزش مهارت های تفکر انتقادی و بهره گیری از روش های فعال تدریس. این راهکارها می توانند به تربیت نسل آینده ای آگاه به تاریخ پرفرازونشیب میهن خویش و جایگاه آن در تاریخ جهانی بینجامند و بدین ترتیب اهداف نظام آموزشی را در زمینه پرورش هویت ملی پایدار و در عین حال درک جهانی محقق سازند.

کلیدواژه ها:

آموزش تاریخ ، تاریخ ملی ، تاریخ جهان ، هویت ملی ، جهانی شدن ، برنامه درسی