تحلیل حریم شهری رشت: چالش ها، پیامدها و راهکارهای معماری-شهری برای توسعه پایدار

حریم شهری به عنوان یکی از ابزارهای کلیدی در برنامه ریزی شهری، نقش تعیین کننده ای در کنترل گسترش فیزیکی شهرها، حفظ منابع طبیعی و کشاورزی، و حفظ هویت فرهنگی-معماری مناطق دارد. شهر رشت، مرکز استان گیلان و یکی از پرجمعیت ترین شهرهای شمال ایران، در دهه های اخیر با فشارهای شدید گسترش شهری مواجه بوده است. این گسترش، علی رغم وجود حریم قانونی، به صورت نامنظم و غیرهماهنگ انجام شده و منجر به تخریب اراضی کشاورزی، تضعیف بافت های بومی و تغییر الگوهای معماری سنتی شده است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از داده های ثانویه (طرح های جامع، نقشه های کاربری، آیین نامه ها، گزارش های سازمانی و مطالعات میدانی) به بررسی تحولات حریم شهر رشت از دهه ۱۳۴۰ تا ۱۴۰۵ می پردازد. یافته ها نشان می دهد که تغییرات مکرر حریم، ضعف نظارت اجرایی، و فقدان رویکرد یکپارچه در برنامه ریزی، باعث شکست در اجرای موثر حریم شده است. در پایان، با الهام از تجربیات بین المللی (مانند Green Belt در لندن یا Urban Growth Boundary در پورتلند)، راهکارهایی برای بازتعریف حریم به عنوان «کمربند پایدار» با کارکردهای چندگانه (اکولوژیک، کشاورزی، فرهنگی و تفرجگاهی) و همچنین الزام طراحی معماری بومی در مناطق حاشیه ای ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

حریم شهری ، شهر رشت ، توسعه پایدار ، معماری بومی گیلانی ، برنامه ریزی شهری ، کمربند سبز