بررسی چالش های مدیریت پسماند ساختمانی در پروژه های عمرانی شهر اراک و ارائه مدل بازیافت پایدار

رشد چشمگیر پروژه های ساخت و ساز در شهر اراک در دهه اخیر منجر به تولید حجم قابل توجهی از پسماند ساختمانی و تخریبی (C&D Waste) شده است. بر اساس برآوردهای این پژوهش، سالانه بیش از ۱۸۵,۰۰۰ تن پسماند ساختمانی در اراک تولید می شود که بیش از ۸۲% آن بدون هیچ گونه جداسازی یا بازیافتی در دپوی های غیراستاندارد یا فضاهای خالی شهری رها می شود. این پژوهش با رویکردی ترکیبی، چالش های موجود در زنجیره مدیریت پسماند ساختمانی را در سه سطح سیاستگذاری، اجرایی و فنی تحلیل کرده و یک مدل بازیافت پایدار مبتنی بر اقتصاد چرخشی ارائه می دهد. داده ها از طریق مصاحبه با ۳۲ ذینفع کلیدی (شهرداری، پیمانکاران، شرکت های بازیافت، سازمان محیط زیست)، بررسی میدانی ۱۴ دپوی غیررسمی و تحلیل ترکیب پسماند در ۸ پروژه نمونه جمع آوری شد. نتایج نشان داد که مهم ترین چالش ها عبارتند از:• عدم وجود قانون الزام آور برای جداسازی پسماند در محل پروژه• کمبود زیرساخت های بازیافت (فقط یک واحد کوچک بازیافت فعال در حومه شهر)• عدم هماهنگی بین شهرداری، سازمان محیط زیست و پیمانکاران• هزینه بالای حمل پسماند به دپوی های مجاز (تا ۴۰% هزینه کل پروژه)ترکیب پسماند نشان داد که ۷۲% آن قابل بازیافت است (شامل بتن ۴۱%، آجر ۱۸%، چوب ۸%، فلز ۵%). بر این اساس، یک مدل سه سطحی بازیافت پایدار طراحی شد که شامل:۱. واحد جداسازی در محل پروژه (On-site Sorting Unit)۲. مرکز بازیافت متمرکز شهری با ظرفیت ۲۰۰ تن در روز۳. بازاریابی محصولات بازیافتی (ماسه بازیافتی، آجر ثانویه، مصالح پرکننده)تحلیل اقتصادی نشان داد که اجرای این مدل می تواند تا ۶۵% از حجم پسماند دفنی را کاهش داده و سودآوری خالص سالانه ۱.۲ میلیارد تومان برای شهر اراک ایجاد کند. همچنین، با استفاده از GIS، نقشه بهینه یابی مکان مرکز بازیافت با الگوریتم p-median تهیه شد که نزدیک ترین دسترسی به پروژه های فعال و کمترین تاثیر زیست محیطی را تضمین می کند. این پژوهش چارچوبی عملیاتی برای تحول سیستم مدیریت پسماند ساختمانی در شهرهای متوسط ایران ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

پسماند ساختمانی ، بازیافت پایدار ، اقتصاد چرخشی ، مدیریت پسماند ، شهر اراک ، GIS ، مدل سه سطحی ، C&D Waste