بومی سازی نظریه حق به شهر در ایران: مطالعه انتقادی و موردی کوی فلسطین زنجان

این پژوهش به بازخوانی انتقادی نظریه «حق به شهر» هنری لوفور و امکان سنجی بومی سازی آن در بستر اجتماعی ایران می پردازد. هدف اصلی آن تطبیق مفاهیم کلیدی این نظریه، شامل عدالت فضایی، کالایی سازی فضا، و مشارکت اجتماعی با چالش های خاص شهری ایران است. این مطالعه با بهره گیری از چارچوب تریاد فضایی لوفور (فضای مفهوم شده، فضای زیسته، فضای ادراک شده) نشان می دهد که نابرابری فضایی، ضعف زیرساخت ها، حاشیه نشینی و مشارکت محدود شهروندان از چالش های عمده در شهرهای ایران هستند.

نمونه موردی کوی فلسطین زنجان، به عنوان یک سکونتگاه غیررسمی، تصویری واضح از این چالش ها ارائه می دهد. کمبود خدمات عمومی، نزدیکی به آلودگی های محیطی و ضعف دسترسی به زیرساخت های آموزشی و تفریحی از مشکلات اصلی این منطقه است. همچنین سیاست های متمرکز و پروژه های توسعه ای کلان، نظیر منطقه ۲۲ تهران و ایران مال با اولویت دهی به منافع اقتصادی، نابرابری فضایی را افزایش داده و دسترسی گروه های کم درآمد به فضاهای عمومی را محدود کرده اند.

این پژوهش نشان می دهد که تمرکزگرایی قدرت و ضعف نهادهای مدنی، موانع اصلی در بومی سازی نظریه حق به شهر در ایران هستند. با این حال، فرصت هایی مانند افزایش آگاهی اجتماعی و تقویت گفتمان عدالت فضایی می تواند به تغییرات مثبت منجر شود. بازنگری در سیاست گذاری های شهری و حرکت به سوی برنامه ریزی عدالت محور از جمله پیشنهادات این مطالعه برای تحقق عدالت فضایی و ارتقاء کیفیت زندگی در شهرهای ایران است.

کلیدواژه ها:

عدالت فضایی ، سکونتگاه های غیررسمی ، کالایی سازی فضا ، مشارکت اجتماعی ، نظریه حق به شهر.