نوفرم گرایی ادراک مبنا: گذاری نظام مند بر روان شناسی زیبایی در معماری

زندگی بشر در بستر محیط انسان ساخت با تکامل تدریجی اندیشه، دگرگون گشته و معیارهای ارزشی متفاوتی یافته است. انسان به طور فطری، جویای زیبایی و پیوسته در پی تجلی آن در محیط پیرامون می باشد؛ از این رو، مقوله زیبایی در معماری، جایگاهی قابل تامل داشته و ادراک زیبایی در فضاهای معماری با تحریک انگیزش کاربران و اثرگذاری بر کیفیت زندگی و تجربیات آنان، همراه است. لذا پژوهش حاضر با رویکردی کیفی و به روش تفسیری - تطبیقی، به مرور مطالعات حوزه زیبایی شناسی به مثابه یکی از اهداف غایی طراحی محیطی پرداخته و با بهره گیری از روش تحلیل محتوای کیفی و استدلال منطقی، یافته های این عرصه را نقد کرده است. هدف، بازشناسی رابطه فرم معماری و زیبایی محیطی به عنوان یکی از نیازهای متعالی انسان بوده و نتایج، حاکی از آن است که بر خلاف دیدگاه مکاتب فرمالیستی که رابطه زیبایی فرمال با ادراک را حداقلی می دانند، فرم بنا با تامین عملکردها و فراعملکردهای مورد انتظار و اثرگذاری انکارناپذیر بر ادراک، نقشی اساسی در پاسخگویی به انواع نیازهای انسان از جمله زیبایی ایفا می کند. به عبارتی، فرم تامین کلیه نیازهای کاربران در سطوح مختلف را، از عملیاتی و کاربردی تا نمادین و انتزاعی، تحت الشعاع قرار داده و در تعریف زیبایی سهیم می سازد. بر این اساس، نقش فرایند طراحی نظام مند و به ویژه برنامه دهی معماری، به منظور ایده پردازی هدفمند و همسوسازی فرم با خواست های عملکردی و فراعملکردی، در قالب سناریوهایی راهبردی و راهگشا، حائز اهمیتی ویژه بوده و ادراک زیبایی را با موازنه ای نسبی از حس و عقل در هر سطحی میسر می نماید.

کلیدواژه ها:

زیبایی شناسی ، نوفرمالیسم ، رابطه فرم – عملکرد ، پارادایم فراعملکرد ، روان شناسی محیطی