رویکردی آسیب شناسی به کنایه پژوهی در ادب فارسی

کنایه، به عنوان یکی از مباحث علم بیان از آغاز تاکنون، همواره بحث انگیز بوده است و هیچ گاه در این مورد، تعریف واحدی که جوهره این فن بلاغی/ زبانی را به درستی تبیین کند، ارائه نشده است. در کتب و مقالات بلاغی، تعاریف متفاوتی با مثال های گوناگون آمده است؛ اما همیشه برای آن هایی که به این حوزه پرداخته اند، نقطه ضعفی وجود داشته است و کسانی که به تحقیق تازه ای دست زده اند به آن نقطه ضعف اشاره کرده اند. در این پژوهش، سعی شده است با رویکردی آسیب شناسانه، به لغزشگاه های کنایه، تعاریف کنایه و نقاط ضعف آن ها، روش های کنایه پژوهی و موارد غفلت پژوهشگران، پرداخته شود و مواردی از آسیب های کنایه پژوهی، موردبحث و بررسی قرار گیرد. روش تحقیق در این پژوهش، به صورت توصیفی و تحلیلی است. جامعه آماری این پژوهش، شامل چندین کتاب بلاغی است که پس از مطالعه دقیق تعاریف و توضیحات و بررسی نمونه های موجود در این منابع، موردبحث و مقایسه تطبیقی قرار گرفتند و مهم ترین موارد اشتراک و اختلاف آن ها بررسی گردید. تحلیل نمونه ها تا حد زیادی اشتراکات و اختلافات آن ها را روشن ساخت و مهم ترین نتایج این بررسی در بخش نتایج ارائه گردید. پس از بررسی منابع مختلف بلاغی و زبانی و بحث در مورد نمونه های موجود، مهم ترین نقاط ضعف در آسیب شناسی کنایه عبارت بودند از عدم توجه به زبان روزمره، عدم توجه به متن، بی توجهی به مسائل گویشی و اجتماعی و.... در این پژوهش مشخص شد یکی از لغزشگاه های شرح متون ادبی کهن، معانی ترکیبات کنایی است. منتقدان و شارحان، زبان روزمره را دارای استعاره و کنایه و مجاز ندانسته اند و همیشه سعی کرده اند تمام مثال های بلاغت را از متون ادبی استخراج کنند؛ درحالی که مردم عوام و کوچه و بازار از این شگرد بیشتر استفاده می کنند. در پایان مقاله نیز پیشنهاد هایی نیز در این موارد ارائه شد.

کلیدواژه ها:

کنایه ، علوم بلاغی ، آرایه ادبی ، نقد ادبی ، آسیب شناسی