اثر مبدا بذر و تغییر ارتفاع بر ویژگی‎های ظاهری نهال بلندمازو  (.Quercus castaneifolia C.A.Mey)

سابقه و هدف: بلندمازو (Quercus castaneifolia C.A.Mey.) یکی از گونه های مهم درختی در جنگل های هیرکانی ایران است که اهمیت زیادی ازنظر محیط زیستی دارد. هدف پژوهش پیش رو، بررسی اثر مبدا بذر و تغییر ارتفاع از سطح دریا بر ویژگی‎های ظاهری نهال بلندمازو بود. مواد و روش‎ها: به منظور اجرای این پژوهش، ۱۲ توده جنگلی از چهار رویشگاه در استان‎های مازندران، گلستان، گیلان و خراسان شمالی برای جمع‎آوری بذر انتخاب شدند. از هر جمعیت (توده)، ۱۰ پایه انتخاب شد و از هر پایه ۶۰۰ بذر متعلق به درختان با قطر بیشتر از ۵۰ سانتی متر جمع‎آوری شد. سپس، بذرها در ایستگاه تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی چالکی در شهرستان گرگان کاشته شدند. این پژوهش با استفاده از آزمایش فاکتوریل در قالب طرح کامل تصادفی اجرا شد. بذرها با در نظر گرفتن استان و ارتفاع محل جمع‎آوری در سه تکرار در یک عرصه ۶۶۰ متر مربعی در نهالستان کشت شدند. آبیاری قطره ای و وجین منظم انجام گرفت. بذرهای متعلق به دو توده جنگلی (استان خراسان شمالی و میان بند استان گلستان) به دلیل آفت زدگی زیاد، فاقد توانایی جوانه زنی بودند و از ادامه آزمایش حذف شدند. یک مرحله آماربرداری در اواسط دوره رویش در سال دوم به منظور اندازه گیری ارتفاع و قطر یقه نهال انجام شد. این داده ها با طرح فاکتوریل کامل تصادفی و آنالیز واریانس دوطرفه تحلیل شدند. همچنین، نرمال بودن داده ها با آزمون کولموگروف-سمیرنوف، مقایسه میانگین ها با آزمون دانکن و مقایسه شیب های ارتفاعی با آزمون تی مستقل بررسی شد. نتایج: متغیر مبدا بذر (استان جمع آوری و شیب ارتفاعی) به طور جداگانه اثر معنی داری بر ارتفاع نهال ها داشتند، اما اثرات متقابل آن ها بر ارتفاع نهال ها معنی دار نبود. برای قطر یقه، فقط استان جمع آوری بذر، اثر معنی دار داشت و شیب ارتفاعی تاثیری نداشت. مقایسه میانگین داده ها با استفاده از آزمون چنددامنه ای دانکن نشان داد که بیشترین ارتفاع (۶/۴۸±۸۶/۱۰۷ سانتی‎متر) و قطر یقه (۵۸/۳۹±۰/۱۲ میلی‎متر) در نهال‎های حاصل از بذرهای جمع آوری شده از استان گلستان مشاهده شد. نهال‎های حاصل از بذرهای جمع آوری شده از استان گیلان، کمترین ارتفاع (۹۴/۱۱±۲۷/۶۷ سانتی‎متر) و قطر یقه (۴۷/۰±۱۱/۱۰ میلی‎متر) را داشتند. نتیجه‎گیری کلی: مبدا بذر و ارتفاع رویشگاه، تاثیر قابل توجهی بر تنوع ژنتیکی و خصوصیات رویشی نهال های بلوط بلندمازو دارند. این عوامل باید در برنامه های اصلاحی و حفاظتی به ویژه در انتخاب مناطق بذرگیری و گزینش بذرهای مناسب برای محیط های خاص مدنظر قرار گیرد که به حفظ و احیای این گونه در بوم سازگان های پایین دست کمک کند.

کلیدواژه ها:

ارتفاع نهال ، بلوط ، جنگل‎های هیرکانی ، قطر یقه