چگونه لجبازی و بی نظمی یکی از دانش آموزانم را در کلاس درس برطرف کنم؟

این اقدام پژوهی حاصل تجربه ی شخصی من، فرحروز نظیری، آموزگار پایه ی دوم ابتدایی در دبستان امام علی (علیه السلام) واقع در شهرستان نمین، استان اردبیل، در مواجهه با یکی از دانش آموزانم است که پس از ورود دیرهنگام به کلاس (حدود یک ماه پس از شروع سال تحصیلی)، با رفتارهای لجبازانه و بی نظمی های مکرر، نظم و آرامش کلاس را مختل می کرد و مانعی جدی در روند یادگیری دیگر دانش آموزان به وجود آورده بود. تعداد دانش آموزان کلاس من ۲۰ نفر است و فضای آموزشی مدرسه نیز به لحاظ منابع انسانی نسبتا مطلوب است، با ۷ آموزگار، یک مدیر، دو معاون، یک مربی بهداشت و یک معلم ورزش. دانش آموز مورد نظر، با وجود داشتن توانایی های تحصیلی قابل توجه در دروسی مانند املاء، روخوانی و ریاضی، در رفتارهای اجتماعی، رعایت نظم، تعامل با همسالان و تبعیت از قوانین کلاس دچار مشکل جدی بود. او با بی توجهی به تذکرات آموزشی، تقلید تمسخرآمیز از معلم، اذیت و آزار دیگر دانش آموزان، و در مواردی گفتن حرف های نامناسب نسبت به سن خود، محیطی پرتنش و نامساعد در کلاس به وجود می آورد. بررسی های اولیه نشان داد که عواملی مانند وضعیت شغلی پدر (شاغل در کافه)، بی سوادی مادر، محرک های محیطی ناسالم، و ورود دیرهنگام به مدرسه، در شکل گیری این رفتارها موثر بوده اند. در این اقدام پژوهی، با بهره گیری از روش های کیفی مانند مشاهده مستقیم، مصاحبه با اولیاء، همکاران و معاون مدرسه، و تحلیل رفتار روزانه ی دانش آموز، به شناسایی ریشه های اصلی این ناهنجاری رفتاری پرداختم. با طراحی و اجرای مجموعه ای از راهکارهای اصلاحی و تربیتی شامل گفت وگوی انفرادی با کودک، استفاده از تقویت مثبت، تشویق در جمع، الگوسازی، واگذاری مسئولیت، طراحی جدول پیشرفت رفتاری، و همکاری با خانواده، روند بهبود تدریجی رفتار دانش آموز آغاز شد. در این فرایند، اطلاعات حاصل از تحلیل کیفی به همراه داده های مشاهدتی در قالب جداول توصیفی و نمودارهای تحلیلی ثبت و بررسی شدند. نتایج نهایی نشان داد که با اجرای مداوم راهکارهای منتخب، میزان لجبازی و بی نظمی دانش آموز به شکل چشمگیری کاهش یافته و میزان مشارکت او در فعالیت های گروهی، تبعیت از قوانین کلاس، و رعایت نظم فردی و اجتماعی بهبود یافته است. همچنین با بهره گیری از ارزشیابی توصیفی مطابق با اصول آموزش ابتدایی (خیلی خوب، خوب، قابل قبول، نیاز به تلاش)، پیشرفت های رفتاری او در قالب جدول مقایسه ای پیش و پس از مداخله تحلیل شد. در پایان این پژوهش، به این نتیجه رسیدم که رفتارهای لجبازانه و بی نظمی های دانش آموزان ابتدایی، اغلب ریشه در عوامل محیطی و خانوادگی دارند و با استفاده ی هدفمند از راهکارهای تربیتی و تقویتی در کلاس درس، می توان ضمن ایجاد حس تعلق، احترام و اعتماد، زمینه ساز اصلاح تدریجی این رفتارها شد.

کلیدواژه ها:

دقت ، تمرکز ، کلاس درس ، دانش آموزان ، معلم