ساماندهی کاربری اراضی شهری به منظور مقابله با آلودگی هوا (با استفاده از رویکرد شهر ۱۵ دقیقه ای)

آلودگی هوا به عنوان یکی از بحران های محیط زیستی قرن ۲۱، تهدیدی جدی برای سلامت انسان و پایداری شهری به ویژه در کلان شهرهایی نظیر تهران به شمار می آید. در این میان، منابع متحرک همچون وسایل نقلیه موتوری، سهم عمده ای در انتشار آلاینده ها دارند. پژوهش حاضر با بهره گیری از مرور سیستماتیک و تحلیل تعدادی از مقاله های داخلی و خارجی، به بررسی نقش ساماندهی کاربری اراضی شهری در کاهش آلودگی هوا با تاکید بر الگوی «شهر ۱۵ دقیقه ای» می پردازد. در این الگو، شهر به محلات خودکفایی تقسیم می شود که ساکنان در آن می توانند طی ۱۵ دقیقه با پیاده روی یا دوچرخه سواری به خدمات روزمره خود دسترسی یابند. این رویکرد با کاهش وابستگی به خودرو، ارتقای کیفیت زندگی و کاهش آلاینده های شهری همراه است. پژوهش نشان می دهد که ساماندهی کاربری اراضی از طریق توزیع متعادل فعالیت های انسانی و اختلاط کاربری ها می تواند به تحقق اهداف شهر ۱۵ دقیقه ای و کاهش تقاضای سفرهای درون شهری بیانجامد. نتایج این پژوهش نشان می دهد که تحقق الگوی شهر ۱۵ دقیقه ای در بستر شهرهای ایران، با وجود تفاوت های زمینه ای، از طریق بومی سازی راهکارها و تمرکز بر مقیاس محله ای امکان پذیر است. در این راستا، ارتقای عدالت اجتماعی، بهبود کیفیت محیط، توسعه زیرساخت های محله ای، و بهره گیری از فناوری های نوین مکانی از جمله مولفه های کلیدی در موفقیت این الگو به شمار می آیند. همچنین، اتخاذ رویکردهای یکپارچه مدیریتی و توجه به تحلیل داده محور می تواند زمینه ساز تصمیم گیری های اثربخش در راستای کاهش آلودگی هوا باشد. از سوی دیگر، خلا مطالعات بومی، کمبود ارزیابی های میدانی و نبود رویکردهای جامع نگر همچنان از موانع اجرایی سازی این مفهوم در ایران هستند. در مجموع، استقرار اصول شهر ۱۵ دقیقه ای از طریق کاهش وابستگی به خودرو، کاهش تقاضای سفرهای درون شهری و تقویت گزینه های حمل ونقل پایدار، می تواند نقش موثری در کاهش آلاینده های هوا و حرکت به سوی توسعه شهری پایدار ایفا کند.

کلیدواژه ها:

آلودگی هوا ، شهر ۱۵ دقیقه ای ، کاربری زمین ، محیط زیست شهری