تحلیل پدیده گردوغبار با داده های روزانه:MODIS از پایش سالانه تا بررسی یک رخداد شاخص (مطالعه موردی: استان کرمانشاه)

در سال های اخیر، افزایش فراوانی و شدت رخدادهای گردوغبار به یکی از چالش های زیست محیطی عمده در غرب ایران، به ویژه در استان کرمانشاه تبدیل شده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل فضایی و زمانی شاخص عمق نوری آئروسل (AOD) در سال ۲۰۱۶ و بررسی دقیق تر طوفان شدید گردوغبار ۱۷ ژوئن، به منظور ارزیابی هم پوشانی یا عدم هم پوشانی مناطق درگیر گردوغبار در طول یک سال با مناطقی که تحت تاثیر یک طوفان خاص قرار گرفته اند، انجام شده است. در این راستا، به منظور تهیه نقشه های غلظت تجمعی، تغییرات مکانی و تناوب رخداد، هم در مقیاس سالانه و هم برای یک طوفان خاص، از داده های روزانه محصول MCD۱۹A۲ سنجنده MODIS بر بستر محیط پردازشی Google Earth Engine (GEE) و همچنین داده های ایستگاه زمینی PM۱۰ استفاده شد. نتایج سالانه نشان داد که بیشترین غلظت و تکرارپذیری گردوغبار در فصل تابستان و عمدتا در مناطق جنوبی، مرکزی و جنوب غربی استان رخ داده است. این مناطق به عنوان نواحی پرتکرار، مزمن و با شدت بالا شناسایی شدند که الگوی مکانی پایداری را در طی سال نشان می دهند. در تحلیل موردی طوفان ۱۷ ژوئن ۲۰۱۶، نقشه های شدت، تغییر مکانی و فراوانی وقوع نشان دادند که این رخداد یکی از بحرانی ترین طوفان های سال بوده و بیشینه غلظت AOD آن به حدود ۵.۸۹۲ رسید. تغییرات مکانی شاخص AOD، نواحی مرکزی و جنوبی استان را به عنوان مناطق با جهش شدید نسبت به حالت زمینه ای مشخص کرد. همچنین هم زمانی اوج AOD با افزایش شدید PM۱۰ (بیش از ۲۲۰۰ میکروگرم بر مترمکعب) اعتبار تحلیل ها و قابلیت داده های سنجش ازدور در آشکارسازی دقیق چنین رخدادهایی را تایید نمود. هم پوشانی بین شدت، تغییرپذیری و تکرارپذیری در هر دو مقیاس سالانه و رخدادی، نشان دهنده وجود الگوهای پایدار و مناطق مستعد برای بروز بحران های گردوغبار است. این یافته ها می توانند مبنای موثری برای پایش های پیش نگر، ارزیابی آسیب پذیری و طراحی سامانه های هشدار زودهنگام در منطقه فراهم سازند.

کلیدواژه ها:

گردوغبار ، AOD ، MCD۱۹A۲ ، MODIS ، کرمانشاه