تحلیل آماری و همدید اثر تاوه قطبی بر تغییر اقلیم، تغییرات بارشی و جوی در غرب میانی ایران

تقویت و تضعیف تاوه قطبی به همراه نوسانات پرفشار جنب حاره تعیین کننده شرایط اقلیمی عرض های میانی است. از آنجا که درک بهتر تاثیر گردش های جوی روی بارش، به ویژه بارش های سنگین از مهم ترین اهداف اقلیم شناسی همدید محسوب می شود، شناخت تاوه قطبی به عنوان یکی از مولفه های مهم گردش عمومی جو در این پژوهش ضرورت یافته است. هدف اصلی این تحقیق شناسایی اثر تاوه قطبی بر تغییر اقلیم و تغییرات بارش در غرب میانی ایران طی یک دوره ۳۸ ساله (۱۹۸۶-۲۰۲۳) است. در این راستا دو هدف فرعی نیز در نظر گرفته اند: ۱. شناسایی ویژگی های آماری داده های بارشی منطقه و تاثیر تغییراقلیم بر فراوانی الگوهای بارش فرین و همین طور پیداکردن روزهای با بارش سنگین در دوره مورد مطالعه ۲. شناسایی الگوها و مولفه های ایجادکننده بارش های فرین و فراگیر در غرب میانی ایران. بدین منظور داده های بارش روزانه غرب میانی ایران از طریق سایت سازمان هواشناسی اخذ و در بخش واکاوی آماری با استفاده از آزمون من- کندال و تخمین گر شیب سن روند داده های بارش به دو شکل ایستگاهی و سالانه به صورت میانگین بارش برای هفت ماه (اکتبر، نوامبر، دسامبر، ژانویه، فوریه، مارس و آوریل) محاسبه شده است. در این بخش روند معناداری برای تغییرات بارش های منطقه به دست نیامد، اما وجود رابطه ای معکوس و معنادار در سطح ۵ درصد بین میانگین بارش و ورود تاوه قطبی به منطقه را نشان می دهد. تحقیقات انجام شده گویای همبستگی بارش های سنگین و ابرسنگین غرب میانی ایران با حرکت جنوب سوی دو منحنی میانگین تاوه یعنی منحنی مرکزی (۵۵۰۰ ژئوپتانسیل متر) و سپس منحنی جنوبی (۵۷۰۰ ژئوپتانسیل متر) است. در بخش واکاوی همدید نیز هر دو طبقه بارشی(سنگین و ابرسنگین) با استفاده از روش تحلیل خوشه ای مبتنی بر فاصله در برنامه MATLAB با تفکیک مکانی۵/۲×۵/۲ درجه خوشه بندی شدند. شایان ذکر است که داده های سینوپتیکی از سایت ECMWF اخذ و در ترسیم نقشه های همدید مورد استفاده قرار گرفتند. واکاوی همدید الگوها نشان دهنده ارتباط مستقیم رودبادهای بالای ۳۰ متر در ثانیه و تقویت سیستم های سینوپتیکی با فعالیت تاوه قطبی در عرض های پایین تر بودند؛ ضمن اینکه با مشاهده نقشه ها متوجه حرکت بالاسوی ۴ الی ۵ درجه ای پرفشار جنب حاره و عقب نشینی تاوه قطبی شدیم که گویای اثر مستقیم تغییر اقلیم بر حرکات تاوه و بارش های منطقه مطالعاتی است. شایان ذکر است که تغییر اقلیم در منطقه موجب کاهش بارندگی های بلندمدت و بیابان زایی گسترده در ایران و کشورهای همسایه شده است. در عین حال افزایش سطوح بیابانی موجبات شکل گیری و ورود توده های گرد و خاک و بالارفتن ابتلا به بیماری های تنفسی و پوستی را به دنبال داشته است.

کلیدواژه ها:

تغییر اقلیم ، تغییرات بارشی ، تاوه قطبی ، آزمون روند ، خوشه بندی ، غرب میانی ایران