بررسی توزیع غلظت دی اکسید نیتروژن در ایران با استفاده از سنجنده های OMI و TROPOMI

دی اکسید نیتروژن (NO۲) یکی از مهم ترین آلاینده های جوی است که در ترازهای مختلف جو زمین وجود دارد. در این پژوهش با استفاده از داده سنجنده های OMI و TROPOMI از ماهواره های Aura و Sentinel-۵P به بررسی مقایسه ای تغییرات مکانی و زمانی غلظت دی اکسید نیتروژن در وردسپهر ایران در سال ۲۰۲۴ پرداخته شده است. الگوی انتشار این آلاینده توسط هر دو سنجنده از پیچیدگی قابل توجهی برخوردار است و تحت تاثیر ترکیبی از عوامل انسانی و طبیعی قرار دارد. سنجنده TROPOMI به دلیل داشتن تفکیک مکانی بالاتر، جزئیات بیشتری از تغییرات دی اکسید نیتروژن را نمایش می دهد. غلظت های حاصل از OMI، اندکی کمتر از TROPOMI است که ممکن است ناشی از متفاوت بودن زمان گذر ماهواره ها و شرایط جوی حاکم باشد. در ماه های سرد سال غلظت دی اکسید نیتروژن بیشینه است، در حالی که در بهار و تابستان، شرایط جوی منجر به کاهش محسوس غلظت این آلاینده می شود. در تهران، غلظت دی اکسید نیتروژن بیشتر تابع تغییرات فصلی است، به طوری که در زمستان به دلیل پدیده وارونگی دما و افزایش مصرف سوخت های فسیلی، اوج گیری چشمگیر غلظت این آلاینده مشاهده می شود. در مقابل، مناطق صنعتی مانند اصفهان، عسلویه و بندرعباس الگوی متفاوتی را نشان می دهند و غلظت دی اکسید نیتروژن در طول سال نسبتا ثابت باقی می ماند. این موضوع حاکی از سهم غالب منابع صنعتی در انتشار این آلاینده است. در مناطق جنوبی کشور، فعالیت مستمر صنایع نفت و گاز باعث می شود که غلظت دی اکسید نیتروژن حتی در ماه های گرم نیز در سطح بالایی باقی بماند. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که راهکارهای کاهش آلودگی هوا باید با توجه به ویژگی های هر منطقه طراحی شوند. علاوه بر این، یافته های این مطالعه بر اهمیت پایش مستمر کیفیت هوا با استفاده از فناوری های سنجش از دور تاکید دارد، چرا که داده های ماهواره ای می توانند تصویر جامعی از وضعیت آلودگی را در مقیاس بزرگ و ملی ارائه دهند.

کلیدواژه ها:

آلودگی هوا ، دی اکسید نیتروژن ، ایران ، ماهواره ، TROPOMI ، OMI