ارزیابی روند آلودگی هوا و مواجهه جمعیت در طول همه گیری کووید-۱۹: مطالعه موردی استان تهران

آلودگی هوا یکی از مهم ترین تهدیدهای زیست محیطی برای سلامت عمومی به ویژه در مناطق شهری پرتراکم مانند تهران است. همه گیری کووید-۱۹ و اعمال قرنطینه های سراسری در سال های اخیر، فرصتی کم نظیر برای ارزیابی تاثیر کاهش فعالیت های انسانی بر کیفیت هوا فراهم کرد. این پژوهش با هدف بررسی تغییرات غلظت دی اکسید نیتروژن و مونوکسید کربن در دوره قرنطینه در استان تهران انجام شد و همچنین به تحلیل مواجهه جمعیت با این آلاینده ها با استفاده از میانگین های جمعیت وزن دار پرداخت. داده های مورد استفاده شامل غلظت های ستونی دی اکسید نیتروژن و مونوکسید کربن از ماهواره سنتینل-۵، تراکم جمعیت سال ۲۰۲۰ از پایگاه مرکز بین المللی شبکه اطلاعات علوم زمین و داده های جوی از محصول مرکز اروپایی پیش بینی های میان مدت وضع هوا بودند. غلظت آلاینده ها به دو روش میانگین ساده مکانی و میانگین جمعیت وزن دار محاسبه شد تا درکی دقیق تر از مواجهه انسانی فراهم گردد. نتایج نشان داد که در دوره قرنطینه (اسفند ۱۳۹۸ تا فروردین ۱۳۹۹)، غلظت دی اکسید نیتروژن در بیشتر نواحی، به ویژه در مناطق پرتراکم جمعیتی، کاهش معناداری داشت. همچنین، همبستگی ضعیف تا متوسط بین پارامترهای جوی (مانند بارش با r = -۰.۴۵ و باد با r = -۰.۳۹) و غلظت دی اکسید نیتروژن مشاهده شد که نشان داد عوامل جوی نقش ثانویه داشته و کاهش فعالیت های انسانی علت اصلی کاهش آلاینده ها بوده است. در مورد مونوکسید کربن نیز، میانگین ساده تقریبا ثابت ماند، اما میانگین وزن دار در برخی روزها به نزدیکی صفر رسید که حاکی از کاهش چشمگیر آلودگی در مناطق جمعیتی است. استفاده از رویکرد جمعیت وزن دار نشان داد که ارزیابی مواجهه انسانی صرفا با میانگین گیری مکانی ممکن نیست. این روش به سیاست گذاران کمک می کند تا در تدوین استراتژی های کاهش آلودگی، مناطق با ریسک بالای سلامت را اولویت بندی کنند. در نهایت، مطالعه حاضر با تلفیق سنجش از دور و تحلیل جمعیت محور، چارچوبی کاربردی برای پایش و مدیریت کیفیت هوا در شرایط بحرانی و عادی ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

آلودگی هوا ، کووید-۱۹ ، دی اکسید نیتروژن ، مونوکسید کربن ، میانگین وزن دار جمعیتی ، سنتینل-۵