تحلیل حقوقی مقررات پوشش و رفتار اجتماعی برای گردشگران زن ایرانی در خارج ؛ چالش ها و سیاست گذاری

افزایش سفرهای خارجی زنان ایرانی طی دو دهه اخیر (مطالعات آماری سازمان میراث فرهنگی، ۱۳۹۸) موجب شده تا موضوع انطباق با مقررات پوشش و رفتار اجتماعی در کشورهای مقصد به یک دغدغه نوین حقوقی و اجتماعی بدل شود (صادقی، ۱۴۰۰؛ مطالعه موردی طاهریان و همکاران در تایلند ۲۰۲۲). پیشینه پژوهش ها نشان می دهد که مقررات پوشش برای گردشگران زن، به ویژه زنان مسلمان، در بسیاری از کشورها چالش برانگیز بوده است (رحیمی و قاسمی، نشریه حقوق گردشگری، ۱۳۹۷؛ فلاحتی و همکاران، ۲۰۱۹)، و این امر از زاویه حقوق تطبیقی کمتر بررسی شده است (تحلیل تطبیقی توسط جعفری، ۱۴۰۱). در این مقاله با رویکرد تحلیلی-تطبیقی (کافی، روش شناسی حقوقی، ۱۳۹۰)، مقررات پوشش و الزامات رفتار اجتماعی در کشورهای منتخب مقصد گردشگران ایرانی همچون ترکیه، فرانسه، مالزی و امارات واکاوی شده است (اسناد رسمی وزارتی و پژوهش ابراهیمی ۲۰۱۸). نتایج بخش تجربی نشان می دهد که مهم ترین چالش های زنان ایرانی تضاد فرهنگی-حقوقی (یعنی تعارض هویت ملی و دینی با الزام های پذیرش شده در نظام حقوقی کشورهای مقصد؛ رجوع به مطالعات مقایسه ای نیکجو، ۲۰۲۲)، ناهمخوانی هویت فردی با مقررات (نظریه هویت یان آسمن)، مخدوش بودن حمایت های کنسولی (مطالعه حقوق دیپلماتیک وین، ۱۹۶۳؛ پژوهش حسینی، ۱۳۹۹) و محدودیت های اطلاعاتی پیش از سفر (یافته های نشست یونسکو در حوزه سفر زنان، ۲۰۱۷) است. بررسی ها حاکی از آن است که نبود آموزش حقوقی منسجم برای مسافران (تحلیل مهدوی، ۱۳۹۸)، ضعف شبکه حمایت کنسولی (مطالعه بانک جهانی، ۲۰۱۵ درباره گردشگران آسیای مرکزی)، و فقدان نقشه راه حقوقی، ریسک آسیب پذیری و احتمال مواجهه با تبعیض یا سوءبرداشت فرهنگی را افزایش می دهد (تحلیل موردی زهرا زمانی، ۱۴۰۱ در مالزی). در جمع بندی و با تکیه بر تجارب کشورهایی با جمعیت مسلمان گردشگر، نظیر مالزی و ترکیه (یافته های وزیر گردشگری مالزی، ۲۰۱۹، مقاله Yusof et al., ۲۰۲۰)، راهکارهایی مانند تقویت آموزش حقوقی پیش از سفر (موسسه UFTAA، دستورالعمل ۲۰۱۸)، ارتقای نقش دفاتر کنسولی (گزارش سالانه وزارت خارجه ایران، ۱۴۰۰) و تدوین دستورالعمل های حمایتی اختصاصی برای زنان (سند حقوق زنان سازمان ملل، ۲۰۱۶) قابل پیشنهاد است تا ظرفیت سیاست گذاری و حمایت عملی از امنیت و کرامت زنان ایرانی گردشگر در مقصد بهبود یابد.

کلیدواژه ها:

قانون ، زن ، گردشگری ، چالش ها