تفاوت و شباهت نماد در شعر حافظ ومولانا

این مقاله به بررسی تطبیقی کارکرد نماد در شعر خواجه شمس الدین محمد حافظ شیرازی و جلال الدین محمد بلخی (مولانا) می پردازد. هدف، شناسایی تفاوت ها و شباهت های این دو قله ای ادبیات عرفانی ایران به نماد و نمادگرایی است. نماد در شعر مولانا غالبا نماد صریح، پویا، روایی و مرتبط با تجربه عینی و سماعی است و در خدمت بیان شور و حال بی واسطه و تمثیل های آموزشی قرار دارد. در مقابل، نماد در شعر حافظ نماد ایهامی، چندوجهی، متناقض نما (پارادوکسیکال) و مرتبط با رندی، نقد اجتماعی و تجربه درونگرایانه است که لایه های معنایی مفهوم تری را برای خواننده می سازد. علی رغم این تفاوت های ماهوی، شباهت هایی چون از نمادهای مشترک (مانند ساقی، باده، شمع و پروانه) و هدف مشترک آن ها استفاده می شود، یعنی بیان وحدت وجود و عشق الهی وجود دارد. این پژوهش نشان می دهد که تفاوت در نمادپردازی، ناشی از تفاوت در مشی عرفانی و جهانبینی دو شاعر است. مولانا در مسیر وجد و شطح و حافظ در طریق جمع و رندی .

کلیدواژه ها:

حافظ ، مولانا ، نماد ، نمادگرایی ، عرفان ، رند ، شمس ، تمثیل ، ایهام ، تطبیق.