مفهوم پردازی طرحواره ناسازگار افراطی گری مذهبی مبتنی بر نظریه طرحواره درمانی یانگ: مطالعه مفهومی-نظری

‎افراطی گری مذهبی به عنوان پدیده ای پیچیده و چندوجهی، نه تنها پیامدهای اجتماعی و فرهنگی گسترده ای دارد، بلکه ریشه های عمیقی در فرآیندهای شناختی و هیجانی فردی نیز دارد. پژوهش حاضر با بهره گیری از چارچوب نظری طرحواره درمانی یانگ (۲۰۰۳)، به مفهوم پردازی طرحواره ناسازگار افراطی گری مذهبی پرداخته است که به عنوان الگویی پایدار از باورها و هیجانات افراطی، بر نگرش ها و رفتارهای فرد تاثیرگذار است. این طرحواره، که اغلب در نتیجه تجارب اولیه آسیب زا، سبک های فرزندپروری سخت گیرانه و تعامل با محیط های اجتماعی متعصب شکل می گیرد، در تعامل با سایر طرحواره های ناسازگار اولیه مانند نقص/شرم، بی اعتمادی/بدرفتاری و محرومیت هیجانی تقویت می شود. یافته ها نشان می دهد که این طرحواره با ویژگی های شناختی مانند تفکر دوگانه (سیاه و سفید)، قطعیت طلبی و سوگیری تاییدی، و نیز هیجانات شدیدی همچون ترس، خشم و احساس برتری اخلاقی همراه است که در نهایت می تواند منجر به رفتارهای متعصبانه و حتی خشونت آمیز شود. علاوه بر این، سبک های مقابله ای مختلف همچون تسلیم، اجتناب و جبران افراطی نقش موثری در بروز و تداوم این طرحواره دارند. در بخش پایانی، راهکارهای درمانی مبتنی بر طرحواره درمانی برای شناسایی و اصلاح این طرحواره ارائه شده است که می تواند به کاهش تعصبات مذهبی و ارتقای مدارا و انعطاف پذیری شناختی کمک کند. این پژوهش با ارائه درکی عمیق تر از ریشه های روان شناختی افراطی گری مذهبی، زمینه را برای توسعه مداخلات درمانی و برنامه های پیشگیرانه فراهم می سازد و گامی موثر در جهت کاهش گرایش های افراطی در جوامع مختلف به شمار می رود.

کلیدواژه ها:

طرحواره ناسازگار افراطی گری مذهبی ، طرحواره درمانی یانگ ، طرحواره ناسازگارهای ناسازگار اولیه.