بهینه سازی آموزش با الگوهای نوین تدریس ترکیبی

هدف از پژوهش حاضر، تبیین و تحلیل راهکارهای بهینه سازی فرآیند یاددهی–یادگیری از طریق بهره گیری از الگوهای نوین تدریس ترکیبی در نظام آموزشی ایران است. با توجه به تحول بنیادین آموزش در عصر دیجیتال و ضرورت ارتقای کیفیت یادگیری در شرایط پساکرونا، این تحقیق به دنبال ارائه چارچوبی مفهومی و عملیاتی برای ارتقای اثربخشی آموزش ترکیبی و هم راستاسازی آن با نیازهای بومی نظام آموزشی کشور بوده است. روش پژوهش مبتنی بر رویکرد ترکیبی (کیفی و کمی) و طراحی پژوهش کاربردی است. جامعه آماری شامل معلمان و دانش آموزان دوره متوسطه در چند استان کشور بود و داده ها از طریق پرسش نامه استاندارد خودتنظیمی، تحلیل لاگ های سامانه مدیریت یادگیری (LMS) و مصاحبه های نیمه ساختاریافته گردآوری شد. همچنین برای افزایش اعتبار یافته ها، داده های کیفی با تحلیل محتوای تماتیک و داده های کمی با روش مدل سازی معادلات ساختاری تحلیل شدند. نتایج پژوهش نشان داد که آموزش ترکیبی به صورت معنادار موجب افزایش عملکرد تحصیلی، انگیزش یادگیری و مهارت های خودتنظیمی دانش آموزان می شود. در این میان، نقش خودتنظیمی یادگیرنده به عنوان متغیر میانجی، اثر مهمی در ارتقای بازده یادگیری ایفا کرد. یافته ها بیانگر آن بود که یادگیرندگانی که در فعالیت های تعاملی آنلاین مشارکت فعال تری داشتند، از نظر شناختی و هیجانی نیز درگیرتر بودند و به تبع آن، عملکرد بهتری نشان دادند. همچنین، استفاده از فناوری های شخصی سازی یادگیری و سامانه های توصیه گر هوشمند باعث شد یادگیری هدفمندتر و بازخوردها دقیق تر شود. در تحلیل کیفی مصاحبه ها، معلمان بر این باور بودند که تدریس ترکیبی موجب ارتقای نقش معلم از انتقال دهنده ی دانش به تسهیل گر یادگیری شده و امکان توجه به تفاوت های فردی دانش آموزان را افزایش داده است. بااین حال، چالش هایی نظیر ضعف زیرساخت های فناورانه، نابرابری دسترسی، کمبود سواد دیجیتال معلمان و فشار فناوری (Technostress) نیز از موانع اصلی پیاده سازی کامل این الگو شناسایی شد. بر اساس چارچوب مفهومی ارائه شده، بهینه سازی آموزش ترکیبی مستلزم توجه هم زمان به سه بعد پداگوژیک، فناورانه و انسانی است. این سه مولفه باید در قالب طراحی آموزشی داده محور، پشتیبانی سازمانی و برنامه های توانمندسازی معلمان تلفیق شوند تا اثرگذاری پایدار و عادلانه آموزش ترکیبی تضمین شود. در مجموع، نتایج تحقیق حاضر نشان می دهد که آموزش ترکیبی در صورت طراحی نظام مند و بومی سازی شده، می تواند به عنوان راهکاری موثر برای ارتقای کیفیت آموزش، افزایش انگیزش یادگیرندگان و تحقق عدالت آموزشی در نظام آموزشی ایران به کار گرفته شود.

کلیدواژه ها:

آموزش ترکیبی ، بهینه سازی یادگیری ، خودتنظیمی ، فناوری آموزشی.