آسیب شناسی نظام رتبه بندی معلمان: زیر ذره بین پدیدارنگاری

هدف: اثربخشی هر تغییری در نظام آموزش وپرورش مستلزم پذیرش برنامه، توانمندی اجرای آن از سوی عاملان اجرا، فراهم سازی بسترهای لازم برای برخورد با موانع بر سر راه، ارزیابی و رتبه بندی برای تحقق اهداف برنامه سازمانی است. علاوه بر این موارد، هیچ یک از نظام های رتبه بندی را نمی توان به طور کامل بدون عیب و نقص دانست؛ زیرا دسترسی به یک نظام جامع و کارآمد که تمامی جنبه ها و رسالت های آموزش و پرورش را در نظر داشته باشد، کاری بسیار دشوار است؛ از اینرو نظام های رتبه بندی همواره با چالش های جدی روبه رو هستند که شناسایی آن ها از دید مخاطبان آن، تاثیر بسزایی در ارائه استراتژی های مناسب به همراه دارد. لذا پژوهش حاضر با هدف آسیب شناسی نظام رتبه بندی معلمان انجام شد.مواد و روش ها: در این پژوهش از روش کیفی و رویکرد پدیدارنگاری مبتنی بر پارادایم تفسیرگرایی استفاده شد. جامعه آماری پژوهش حاضر کادر ستادی ادارات آموزش و پرورش، مدیران، معاونین، معلمان و همه افراد درگیر با رتبه بندی معلمان در استان خراسان جنوبی بود. نمونه گیری با استفاده از روش نمونه گیری نظری (غیراحتمالی) و هدفمند بوده است. براین اساس با ۱۵ نفر مصاحبه انجام شد. به منظور گردآوری داده ها از مصاحبه عمیق و اکتشافی استفاده شد. داده های بدست آمده با استفاده از روش کلایزی تحلیل شدند. به منظور اعتباریابی یافته های پژوهش از درگیری طولانی مدت یا غرقه سازی، تائید به وسیله افراد مورد مطالعه و پرسش و جستجوگری از همکاران و هم چنین به منظور اطمینان از پایایی روش های کدگذاری توسط کدگذار دوم و بازکدگذاری توسط پژوهشگر بکار گرفته شد.بحث و نتیجه گیری: برمبنای تحلیل یافته های پژوهش، آسیب شناسی نظام رتبه بندی معلمان در ۵ مقوله ثانویه شامل مشکلات فراسازمانی و نارضایتی اجتماعی (۴مقوله اولیه)، ضعف نگرش راهبردی و توسعه محور (۳ مقوله اولیه)، چالش های اجرایی و ساختاری نظام رتبه بندی معلمان (۱۰ مقوله اولیه)، چالش های اساسی نظام رتبه بندی (۷مقوله اولیه) و پیامدهای رتبه بندی معلمان (۷ مقوله اولیه) شناسایی شد. نتایج این پژوهش نشان می دهد سهم پایین آموزش و پرورش از بودجه کشور، مشکلات معیشتی معلمان و تنزل منزلت معلمان و مصاحبه مسئولین و جو روانی علیه فرهنگیان، نگاه صرفا اقتصادی به رتبه بندی، عدم نگاه به رتبه بندی به عنوان عامل توسعه معلمان و عدم قبول رتبه کسب شده توسط معلمان، عدم ابلاغ ایتم ها در اول خدمت، ضعف تناسب، یکنواختی و ابهام در شاخص ها و معیارهای رتبه بندی عملکرد، اجرای مقطعی رتبه بندی معلمان، ضعف برنامه آموزش ارزیابان، تخصیص نامناسب ارزیابان، ضعف آموزش و آگاه سازی معلمان در زمینه فرایند رتبه بندی و سیستم ها، عدم اجرای رتبه بندی برای نیروهای اداری، ساز و کارها و ابزارهای نامناسب ارزیابی، ضعف امکان صحت سنجی دقیق مدارک بارگذاری شده و ضعف امکانات و منابع برای رتبه بندی، فرسایشی شدن فرایند رتبه بندی، ضعف رعایت اخلاق حرفه ای در فرایند رتبه بندی معلمان، خطاهای ارزیابی، نبود نظام پایش و ارزیابی فرایند رتبه بندی، عدم ارائه بازخورد مناسب به معلمان و مسائل مرتبط با زیرساخت فناوری و نظام ارزیابی عملکرد ناکارآمد معلمان، عدم تحقق اهداف رتبه بندی معلمان، هدر رفت منابع در آموزش و پرورش، مدرک گرایی معلمان، سوق دادن معلمان به سمت مدرک گرایی، مدرک سازی و کذب، تضعیف کادر اداری آموزش و پرورش، احساس نابرابری و عدم عدالت سازمانی، کاهش رضایت و تعهد شغلی و تنزل منزلت و جایگاه معلمان در جامعه از آسیب های نظام رتبه بندی معلمان می باشند. در نهایت بر مبنای یافته های پژوهش پیشنهاداتی را می توان در راستای بهبود طرح رتبه بندی معلمان پیشنهاد کرد: مشخص کردن دقیق استاندارد شغلی و ابلاغ آن به معلمان و تدوین شاخص ها و معیارهای رتبه بندی بر مبنای استاندارد شغلی؛ اصلاح و بهبود شاخص ها و معیارهای رتبه بندی معلمان و تعیین شاخص ها و معیارهای متناسب و جامع؛ تربیت ارزیابان حرفه ای متناسب با روند ارزیابی و اصلاح شیوه تخصیص ارزیابان؛ ترکیب نظام رتبه بندی معلمان با نظام های توسعه حرفه ای معلمان؛ بهبود زیرساخت فناورانه و ارائه آموزش مناسب به معلمان؛ تغییر ساز و کارهای ارزیابی و استفاده از شیوه های ارزیابی جدید نظیر کانون های ارزیابی و توسعه.

کلیدواژه ها:

رتبه بندی معلمان ، آسیب شناسی ، پدیدار نگاری ، آموزش و پرورش