نقش نهادهای دینی در بسیج مردمی و پشتیبانی از جبهه های دفاع مقدس

دفاع مقدس (جنگ ایران و عراق) به عنوان یک رویداد تاریخی و مذهبی، علاوه بر ابعاد نظامی، با یک بسیج اجتماعی گسترده و شکل گیری هویت ملی مبتنی بر آموزه های دینی همراه بود. این تحقیق به تحلیل سازوکارهای نهادی و گفتمانی می پردازد که موجب شد روحانیت و نهادهای دینی به بازیگرانی کلیدی در تداوم مقاومت تبدیل شوند. روش پژوهش، تحلیل محتوای اسناد تاریخی، سخنرانی های روحانیون، بیانیه های رسمی و مصاحبه های مرتبط با رزمندگان است که با رویکرد توصیفی-تحلیلی انجام شده است. یافته های تحقیق نشان می دهد که روحانیت با استفاده از ابزارهایی چون فتواهای جهادی، خطبه های نماز جمعه و ترویج فرهنگ شهادت، نقش بی بدیلی در بسیج مردمی، تقویت روحیه مقاومت و مشروعیت بخشی به دفاع مقدس ایفا کرده است. علاوه بر این، نهادهای دینی مانند مساجد و حوزه های علمیه به مراکز سازمان دهی نیروها، آموزش ایدئولوژیک رزمندگان و مدیریت بحران های اجتماعی تبدیل شدند. این مشارکت نه تنها در تثبیت وحدت ملی در شرایط بحرانی جنگ تاثیرگذار بود، بلکه جایگاه روحانیت را به عنوان عاملی موثر در ساختار قدرت سیاسی و اجتماعی ایران تقویت نمود. نتایج پژوهش حاکی از آن است که تلفیق کارکردهای تبلیغی، آموزشی و سازمانی نهادهای دینی، نقشی محوری در تبدیل دفاع مقدس به یک گفتمان ماندگار در حافظه جمعی ایران داشته است. این مطالعه می تواند درک عمیق تری از تعامل دین و سیاست در بحران های ملی ارائه دهد و زمینه ساز پژوهش های تطبیقی در سایر جوامع اسلامی باشد.

کلیدواژه ها:

بسیج مردمی ، دفاع مقدس ، روحانیت ، فرهنگ شهادت ، نهادهای دینی ، هیئت های مذهبی